In gesprek over waterstof met provincie Friesland

Op 18 november was EnergyGarden aanwezig bij de provincie Friesland voor een interactieve middag over waterstof. We begonnen met onze H2-clinic voor een geinteresseerde groep medewerkers vand e provincie, voornamelijk uit de duurzaamheidshoek, maar ook enkele collega’s van andere afdelingen. Na een kort presentatie van Lucas en mijzelf, volgde ‘the fun part’… het zelf waterstof maken. Onze contacpersoon bij de provincie Jan Jaap Dicke, had geregeld dat we de (reusachtige) commissiezaal in het provinciehuis konden gebruiken. Mooi was dat hier een serie lage tafels klaarstonden waarop we de vier experimenteersets neer konden zetten. Ook nu weer volop enthousiame om zelf iets te doen, te maken. Hands on. Dat werkt prima in zulke kleine groepen, iedereen doet mee. 

Instructie vooraf door Tineke
Hands on: Gerda, Jack en John
Lucas legt uit
Sjef, Gerwin en David op weg naar waterstof maken

Het tweede deel van de middag hadden we een waardevolle discussie aan de hand van 4 thema’s.

  • Waterstof en industrie
  • Waterstof en gebouwde omgeving
  • Waterstof en mobiliteit 
  • Waterstof en opslag.We verkenden de mogelijkheden en initiatieven die al lopen of gepland zijn buiten de provincie, en ook waar aanknopingspunten zitten voor Fryslan zelf.
    Duidelijk werd dat waterstof geen one size fits all of wondermiddel is. Wel kan het in bepaalde delen van het energiesysteem een bijdrage leveren. 

Conferentie Egatec2019: jonge onderzoekers

Op 7 en 8 november vond EGATEC2019 plaats op EnTranCe, het energieproeflab in Groningen.Egatec is een tweejaarlijkse conferentie over gas technologie en technieken. Georganiseerd door Marcogaz, Gerg en -dit jaar- EnTranCe.  Ruim 100 deelnemers uit verschillende Europese landen. Veel informatie, presentaties en forum gesprekken. Over projecten in Groningen en in Japan. Over gastoepassingen, energiesystemen van de toekomst, nieuwe technieken en opslag. Over bedreigingen en kansen.

Ook deze keer een competitie voor jonge onderzoekers. De acht finalisten, 5 promovendi, 2 master studenten en 1 bachelorstudent, mochten hun onderwerpen pitchen tijdens de conferentie. Bij de lunch gelegenheid om bij de posters van de jonge onderzoekers te gaan kijken en extra vragen te stellen. ’s Avonds bij het walking conference diner (het diner komt naar je toe) werden de prijzen voor beste pitch, posterpresentatie en onderzoek uitgereikt.

1e prijs, Martin Kientz: hernieuwbare methaanproduktie door katalytische CO2-reductie aan ijzerelectroden door middel van zonlicht

Conference diner in het Groninger Museum, met kans om twee lopende tentoonstellingen te bezoeken, van Daan Roosegaarde en Alessandro Mendini (ontwerper van het Museum).

Ook voor grote mensen leuk om met licht te spelen…

Vergroenjegas goes MKB

Op 5 november was ik bij de promotiedagen voor het Noordelijk bedrijfsleven in de Martinihal in Groningen. Daar kwam ik bij de stand van de gemeente Groningen ook Wildrik en Patrick tegen van Vergroen je Gas.

Patrick, Wildrik, bezoeker x, bezoeker Charles

Mooi initiatief waarbij de consument haar of zijn eigen gasverbruik kan vergroenen door het aanschaffen van zogenaamde garanties van oorsprong.  Voor de consument is het niet makkelijk aan groencertificaten te komen, en Vergroenjegas kan daarbij helpen. 

En sinds 5 november biedt Vergroenjegas de dienst ook aan aan MKB bedrijven. Succes!

 

 

Superselfie WaterstofMan

Klimaattop Noord Nederland 2019. Ik stond er met een stand van Energygarden om waterstof toe te lichten aan de hand van een experimentele opstelling en de H2 clinic te promoten.
En met een banner van de waterstof-man, geleend van Robbert van der Pluijm. Ontworpen tbv HyStock/ TSO2020 project, en nu breder ingezet voor waterstof in het algemeen. Vandaag als de bron van een #superselfie: zoveel mogelijk mensen op een selfie met de waterstofman. Dank allemaal.
Mogelijk komen er nog een paar bij, niet iedereen heeft de foto al naar me toe gestuurd. Samen op weg naar een CO2 neutrale toekomst. Met daarin ook een rol voor waterstof.

Waterstofman ten voeten uit

Afbeelding 1 van 36

 

Voorbereiding Klimaattop Noord: super selfie

Twee jaar geleden INSPIRATIE-SESSIE

Twee jaar geleden op de Klimaattop Noord 2017 gaf ik in de EnergyBarn op EnTrance een presentatie over EnergyGarden. Een inspiratiesessie over de manier van samenwerken aan de energiewereld van de toekomst. Eerste keer dat ik in het openbaar over EnergyGarden sprak.

EnergyGarden stand op beursplein

Morgen op 31 oktober is de Klimaattop Noord 2019 op het voormalige Suikerunieterrein in Groningen. Nu bemens ik een showcase (stand) op het beursplein. Met uitleg en toelichting over de waterstof clinic. Voor organisaties die behoefte hebben aan een eerste kennismaking met waterstof.

Ik kijk uit naar mooie gesprekken. En doe een oproep aan bezoekers om een selfie te maken bij de banner met het waterstof-mannetje en die naar mij op te sturen.  Zodat een volgend blogbericht kan  bestaan uit een hele serie klimaattopbezoekers op de foto. Ik hoop op minstens 38 selfies (het standdnummer op de klimaattop).

In gesprek met: Summit Engineering

Op een mooie frisse herfstmorgen op de fiets naar vliegveld Eelde. In het oude gebouw van de rijksluchtvaartschool zitten nu (startende) bedrijven. Een deel van die bedrijven heeft te maken hebben met luchtvaart en in het bijzonder drones (Dronehub), maar er zijn ook andere bedrijven zoals Summit Engineering.

Robbert van der Pluijm en Arjan Hartemink hebben dit bedrijf in 2019 opgericht. Samen met Alesandro, die een afstudeeropdracht uitvoert, zijn ze ingetrokken in een ruime kamer (gedeeld met HyEnergy)  in het bedrijfsverzamelgebouw.

De missie van Summit Engineering is simpel: Samen op weg naar nul.
Bijdragen aan het verminderen van CO₂-emissies en stappen zetten  richting een CO₂-neutrale wereld.

Arjan en Robbert helpen bedrijven en overheden met duurzame energie-projecen en energiemanagement.
Robbert: ” We beginnen ons verhaal altijd met het belang van besparen, wat je niet gebruikt hoef je ook niet te verduurzamen”.   Daarna komt pas: efficienter energiegebruik, inzet van hernieuwbare energie en tot slot CO2-compensatie.
“We komen erachter dat besparen niet sexy gevonden wordt. Iedereen praat graag over mooie nieuwe  projecten met hernieuwbare energie of waterstof, maar die eerste belangrijke stap -besparen- wordt liever overgeslagen.”

Recente activiteiten
– projectmanagement en advies (snellaad) waterstoftankstations (Hydrogen refueling stations),
– het ontwikkelen van een geintegreerd energy management model voor Veendam (‘waterstof Compagnie’)
– een juridische check op het Energie management systeem van Airport Eelde (de buurman).
– bijdragen aan een ‘cluster project’ gericht op het realiseren van een wagenpark van 250 bedrijfswagens (busjes en vrachtwagens) op waterstof, inclusief de laad-infrastructuur en de waterstof productie.
Voor 1 bedrijf is dit wellicht te grootschalig, maar door met veel partijen samen -en parallel- te werken kunnen de schaalvoordelen toch bereikt worden. Ik was onder de indruk van de aanpak en het grote aantal bedrijven en organisaties (ook overheden) dat hier al in samenwerkt. Wat een mooi voorbeeld van ketenaanpak. Niet afwachten, gewoon doen.

“Er is veel aandacht voor waterstof, zegt Arjan, we blijven benadrukken dat waterstof geen wondermiddel is, en dat waterstof in bijzondere gevallen een rol kan spelen: als je veel energie ‘over’ hebt bijvoorbeeld.

Met de afspraak contact te blijven houden sluiten we een levendig gesprek af.

#grafiek van de dag

Ik ben niet een hele fanatieke twitteraar, en heb de automatische twitter –  tjielptoontjes op mijn telefoon uitgezet. Net als de meeste andere automatische piepjes en tringeltjes, In plaats daarvan ga ik af en toe zelf kijken wat mijn twitterfavorieten de afgelopen periode gedaan hebben.

Een van die favorieten in Martien Visser die grossiert in energiefeiten en energieweetjes.  Dagelijks een of meer tweets met objectieve en onderbouwde informatie. Met regelmatig een dosis droge humor. Met vrijwel elke dag een grafiek.

Paar voorbeelden van afgelopen week

9 oktober: Bent u ook zo dol op een glaasje verse jus bij uw ontbijt? Ai! Gelukkig kunnen we altijd nog wijzen naar de prosecco drinkers aan de grachten in Amsterdam…
10 oktober : 10 okt Sinds 1990 is de NL broeikasgasemissie (in CO2-equivalent) met 15% gedaald. Die daling komt vrijwel volledig op conto van de ‘overige’ broeikasgassen. Dat proces gaat door, maar er valt niet zoveel meer ‘te halen’. Vanaf nu is de CO2 daarom zelf aan de beurt.
16 oktober : Wist u dat het maximale vermogen van een modern zonnepaneel ongeveer gelijk is aan het maximale (duur)vermogen van een topsporter? Als de zon schijnt, uiteraard.
13 oktober: 13 okt Sinds 1990 is het aantal vliegpassagiers vervijfvoudigd, terwijl de CO2-emissie 2,5x groter is. Kortom: de CO2-uitstoot per passagier is gehalveerd. Is nogmaals halvering mogelijk, voordat wordt overgeschakeld op waterstof of batterijen?

Klein  nadeel van NIET  actief twitter volgen is dat ik ook de nodige grafieken van de dag mis, en dan niet weet wat ik mis. Remedie:  google #grafiekvandedag en. Bekijk de tweets van @BM_Visser : En dan gewoon naar beneden scrollen, zolang je zin hebt.

Wie neemt het op zich om de  “Best of”  van de grafieken-van-de-dag in een app of op website zetten met zoekfunctie? Om wat rust en tegenwicht te geven in de veelal sterk gepolariseerde energiediscussie.

Ook wel wat voor een scheurkalender trouwens…

10-10-19

Dag van de duurzaamheid, 10 oktober. Op uitnodiging van Dorinda Hijszeler, beleidsadviseur duurzaamheid van de gemeente Tynaarlo, was ik aanwezig op het duurzaamheids event dat de gemeente had georganiseerd.
Op het ‘marktplein’ stonden verschillende standjes, van lokale energie en duurzaamheidsinitiatieven  zoals  Operatie steenbreek, energiecooperaties en energieloket. Zelf bemensde ik het standje ‘Waterstof’ .

Wat was dat leuk! Erg veel interesse en aanloop van de bewoners van Tynaarlo. Veel belangstelling voor in waterstof. Zichtbaar maken wat waterstof is, hoe je het maakt, en hoe je het weer kunt gebruiken. Verschillende mensen waren geinteresseerd in de mogelijkheid hun eigen huis energie-autonoom te maken met zonnepanelen en waterstof als opslag.

Technisch kan het, was steevast mijn antwoord. Tenminste voor de dag-nacht opslag. Seizoensopslag is een brug te ver op huishoudschaal. En je hebt ook (nog) een hele dikke portemonnaie nodig.

En ook nog een paar bekenden tegengekomen, waaronder Rolf Akker.

Themamiddag: Op weg naar Energie neutraal

Donderdgamiddag 5 september was ik samen met een kleine honderd andere geinteresseerden te gast bij Rijkswaterstaat  in Utrecht. Na een interactieve lunch in de serre, startte de themamiddag in het LEF future center, georganiseerd door Smart Energy NL. Rik Luiten van Smart Energy NL organiseert een aantal malen per jaar themamiddagen, steeds bij een ander bedrijf of organisatie.

LEF Future Center

Bij het ‘linkedinnen’ stuitte ik een tijdje terug op de aankondiging van deze themamiddag en feit dat het bij LEF werd georganiseerd –een bezoekje stond al een tijdje op mijn verlanglijst– was extra aantrekkelijk.

Inhoud

Ernst Menten van Rijkswaterstaat vertelde over Energieneutraal versus klimaatneutraal (CO2 neutraal) en het verschil daar tussen. Hij liet zien wat de grote energiesluroers waren bij RWS (de rijksrederij is momenteel verantwoordelijk voor 30% van het totale energieverbruik van I&M)
Hij vertelde hoe het ministerie van I&M, met Rijkswaterstaat als onderdeel daarvan een energieneutrale bedrijfsvoering beoogt te halen in 2030.

Ook Martijn Kleverlaan van NAM stond eerst stil bij Energieneutraal versus CO2neutraal. Het laatste is meer realistisch bij de ontwikkeling van de duurzame ambitie van Ameland. Martijn iis als werkgroepleider betrokken bij het convenant Duurzaam Ameland, en gaf een inkijkje in wat er al gedaan is bvanaf 2007, en ook welke drempels de betrokken partijen tegenkomen. Het lastigst, aldus Martijn, is om van een set van aansprekende losse projecten naar een structureel programma te komen. Hij illustreerde de worsteling met de metafoor van de beklimming van de mount everest. Met de leuk aansprekende projecten kom je tot ‘base camp’, maar de weg naar de top, van de Everest, een duurzaam Ameland, is nog ver weg. Dit vereist commitment van alle betrokkenen, duidelijkheid is wat het beoogde resultaat is en  het vergt vertrouwen.

Workshops

Een diversiteit van workshops, o.a. over Systeemintegratie in de gebouwde omgeving. de (on)mogelijkheden van thermische energie uit water, de kracht van energieke verhalen en het proces rond innovatieve projecten.

Workshopleiders geven een 2 minuten samenvating van de workshopresultaten, aan het woord Inge Albrechtse

Netwerken

Twee presentaties en twee workshops en voldoende tijd om te netwerken. Mooi dat dat ook voorafgaand aan de sessie kon (lunch) en in de pauze. Soms is een programma zo volgestouwd dat je aan een gesprek niet toekomt. De borrel aan het eind liet ik voor wat het was, ivm (lange) terugreis naar Groningen. Interessante gesprekken gehad, o.a. met Jeroen van Siemens. Over de toegevoegde waarde van mensen die het bedrijfsleven kennen en vandaar uit (parttime) bijdrage leveren in het energie onderwijs: Jeroen bij een MBO, ikzelf bij HBO-WO.

Prima georganiseerde middag en met dank aan Eric Verbruggen van RWS voor de gastvrijheid in een inspirerende omgeving. Mooie lokatie.

H2 demo op Shell Family Day

Waterstof demonstratie

Op 7 september was ik aanwezig op de Shell Family Day op het Shell Onderzoeks Laboratorium in Amsterdam. Op uitnodiging van ENGIE die daar als vaste contractpartner van het Shell laboratorium een stand bemande.
Met een demonstratiemodel van de waterstofwaardeketen, om uit te leggen wat waterstof is en laten zien hoe het gemaakt kan worden uit stroom.

De in waterstof opgeslagen energie kan dan op een later moment
weer gebruikt worden om weer om te zetten in stroom. De demonstratie was binnen, waardoor het meegebrachte zonnepaneeltje niet genoeg licht kreeg om voldoende stroom te leveren. Als backup had ik een batterijsetje bij me. Als je die met groene stroom oplaadt, vertelde ik, kun je ook over groene waterstof praten.

Shell Technology Center Amsterdam

Ruim 1200 Shell ouders en kinderen bezochten de open dag, en een heel stel daarvan bekeken het waterstofexperiment. Afwisselende in Engels en Nederlands, met af en toe een vertaalpauze : een vader die mijn verhaal in het Italiaans vertaalde voor zijn uiterst geinteresseerde zoontje. Veelgestelde vraag was: kun je nog iets met de zuurstof doen, die bij  de electrolyse van water in waterstof en zuurstof, vrijkomt. Nee, meestal niet.
Op de Engie stand hadden we ook nog een ‘Dr. Bibber’ spiraal staan, die veel hilariteit veroorzaakte bij de omstanders. Tot ze het zelf probeerden, en de bel steeds lieten afgaan. Toch niet zo makkelijk om zelf te doen….

Later op de middag kon ik zelf ook nog mee met een rondleiding door het lab, STCA, een van de drie belangrijkste shelll laboratoria van de wereld.  Dan gaat mijn onderzoekershart weer enthousiast van kloppen. Als natuurkundige heb ik 4 jaar experimenteel onderzoek gedaan tijdens mijn promotie aan de Rijksuniversiteit Utrecht, en de eerste 5,5 jaar bij Gasunie waren ook bij het research lab van Gasunie.

Family Day

Een klein meisje klom op de barkruk om het experiment goed te kunnen zien. Ze hielp bij het aansluiten van de electriciteitskabeltjes. Ik ben nogal van de techniek, zei ze. Vijf jaar oud!
Een moeder met twee jonge kinderen stond de demonstratie te bekijken. Eigenlijk moet Papa er bij zijn, die vind dit ook leuk, zei ze. Even later kwam de betreffende vader er aan. Een leuke verrassing was dat ik hem kende: Marcel Kramer, vroeger CEO bij Gasunie, en toen mijn hoogste baas. Goed om even (kort) bij te praten.
Naderhand kwam ik ook nog familie van mij zelf tegen, Wout (Shell), Nynke en hun drie zonen. Echt een familie-dag.