4 op een rij

Christiaan, Jorick, Tineke, Rene en Jelle

Op 10 december was ik aanwijzig bij de buluitreiking van 4 studenten tegelijk. Allevier zijn ze afgestudeerd aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het laatste deel van hun masterstudie trokken ze samen op en ze vonden het niet meer dan vanzelfsprekend dat ze ook samen hun buluitreiking wilden. Zo georganiseerd dat dat in de senaatskamer van het academiegebouw kon. Een maar, het was om 9 uur ’s morgens, dus nog te vroeg om aansluitend naar de kroeg te gaan. Dat hebben ze voor de avond geregeld.

Hier is de zaal nog leeg
Even de voorzittershamer uitproberen

Mijn link met deze studenten is dat ze allmaal zijn afgestudeerd onder het project Adspaner, waar ik projectmanager/projectadviseur ben. Bijna een jaar geleden organiseerde ik een bijeenkomst bij Gasunie, waar de studenten hun begeleiders en 5 Gasunie-collega’s aanwezig waren. Een geanimeerde bijeenkomst waar de Gasuniecollega’s enthousiast vertelden over de verschillende groen gas, biogas of waterstofprojecten waar ze mee bezig waren. Uit dit eerste gesprek kwamen de afstudeeronderwerpen voort.

Jorick van der Vlag, Rene Schuppert, Christiaan Hurulean en Jelle Keizer

Jorick en Rene studeerden af bij Gasunie, Christiaan bij Green Goods Texel en Jelle bij Rendo in Meppel. Martin Land, studie begeleider van de vier , vertelde dat het voor het eerst was dat een (vrienden)groep studenten die samen afstudeerden, ook allemaal het cijfer 8 kregen. Top !

Extra leuk was dat ik deze keer achter de tafel kon plaatsnemen en dus goed zicht had op de afstudeerders. Als je in de zaal zit zie je alleen de ruggen. 

Waterstofstraatje op EnTranCe

Op EnTranCe, de energieproeftuin op het Zerniketerrein in Groningen,  worden verschillende cabines voorzien van aansluitingen en veiligheidsaanpassingen om experimenten met waterstof te kunnen doen. Onderdeel van het project de Groene Waterstof Booster is een testomgeving voor dit soort experimenten op te bouwen. Voor experimeneten van productie via electrolysers tot testen van eindgebruikerstoepassingen.

Deze vier cabines op rij vormen straks een waterstofstraat. De twee witte containers zijn  al in gebruik, de twee blauwe worden nu klaargemaakt.

Alleen het straatnaambordje is nog niet ingepland. Bij deze toegevoegd. 

De fundering van de stelconplaten rechts op de foto is al eerder verstevigd. Dit zal de aan- en afvoerroute worden van tubetrailers met waterstof. 

Experimenten met H2 in Cabin G1

De Dijk – innovatie in wind

Op de Oostpolderdijk, een zeedijk -een primaire waterkering-  ten oosten van de Eemshaven wordt door Innogy gewerkt aan drie windturbines die op de zeedijk staan -of eigenlijk op de binnenberm van de dijk. Dat is heel bijzonder, en een primeur. Windturbines op land staan tot nu toe altijd binnen de dijken. Wind op zee, de naam zegt het al, plaatst de turbines verder op zee. Dit project zit er tussen in, op de grens van land en zee, op de zeedijk.

Bron: Ommalanderdiek
Innoveren tijdens het project

Dit project is op een  innovatieve manier aangepakt. De gebruikelijke werkwijze is: je begint met de windmolen en het fundament; een zo klein mogelijke grondplaat gefundeerd op hele diepe palen, om zo weinig mogelijk land van de boeren te gebruiken.

Acht jaar geleden begon Innogy  te denken over  ‘molens op de zeedijk’ . Dijken  houden er niet van om met palen doorboord te worden. In dit project werd het omgedraaid: er werd begonnen met de dijk en het primaire doel van een (zee)dijk: water tegen houden. Het dijklichaam mocht dus niet aangetast worden, niet tijdens de bouw en niet als de turbines er uiteindelijk zouden staan. In 2017 sloten het waterschap Noorderzijlvest en Innogy een overeenkomst , een unieke samenwerking in het project zowel voor de water- als voor de windwereld.

Grondversteviging ter plekke

In een iteratief project met Arcadis en ABT is het ontwerp gemaakt, en door  onder andere de firma Bodembouw is met de werkzaamheden gestart.  Er is voor gekozen te gaan bouwen op de ‘schouder’ aan de landzijde van de dijk. Halverwege is een plateau waar een grote plaat op komt te liggen, zonder fundering van lange palen.  Er is een  innovatieve manier van grondversteviging toegepast, de zogenaamde Cutter Soil Mix Techniek (CSM) waar op een bijzondere manier de bestaande grond ter plekke wordt verstevigd met cementlichamen. Het was nodig om de  dijk te verstevigen in verband met de ligging in het aardbevingsgebied. In goed overleg met de dijkbeheerder Waterschap Noorderzijlvest zijn de grondwerkzaamheden voor de beide projecten gecombineerd. 

Klimmende kraan

Na het stormseizoen  (november-april) zullen de drie turbines worden geplaatst in zomer 2020. Omdat er weinig plaats voor grote kranen op/ nabij de dijklichamen is, zal de opbouw van de turbines met zelfklimmende kranen uitgevoerd worden.  Dat zal vast veel kijkers trekken. 

Als je een beetje googled kun je veel informatie vinden over dit soort projecten. Voor meer informatie Energierijke dijken,  ‘Dankzij de dijken’ of de website van bodembouw. In de ontwikkelingsfase was Martine van Gemert projectmanager. 

In gesprek over waterstof met provincie Friesland

H2-clinic

Op 18 november was EnergyGarden aanwezig bij de provincie Friesland voor een interactieve middag over waterstof. We begonnen met onze H2-clinic voor een geinteresseerde groep medewerkers van de provincie, voornamelijk uit de duurzaamheidshoek, maar ook enkele collega’s van andere afdelingen. Na een korte presentatie van Lucas en mijzelf, volgde ‘the fun part’… het zelf waterstof maken. Onze contacpersoon bij de provincie Jan Jaap Dicke, had geregeld dat we de (reusachtige) commissiezaal in het provinciehuis konden gebruiken. Mooi was dat hier een serie lage tafels klaarstond waarop we de vier experimenteersets neer konden zetten.
Ook nu weer volop enthousiame om zelf iets te doen, te maken. Hands on. Dat werkt prima in zulke kleine groepen, iedereen doet mee. 

Instructie vooraf door Tineke
Hands on: Gerda, Jack en John
Lucas legt uit
Sjef, Gerwin en David op weg naar waterstof maken
Verdiepende sessie

Het tweede deel van de middag hadden we een waardevolle discussie aan de hand van 4 thema’s.

  • Waterstof en industrie
  • Waterstof en gebouwde omgeving
  • Waterstof en mobiliteit 
  • Waterstof en opslag.We verkenden de mogelijkheden en initiatieven die al lopen of gepland zijn buiten de provincie, en ook waar aanknopingspunten zitten voor Fryslan zelf.
    Duidelijk werd dat waterstof geen one size fits all of wondermiddel is. Wel kan het in bepaalde delen van het energiesysteem een bijdrage leveren. 

Conferentie Egatec2019: jonge onderzoekers

Op 7 en 8 november vond EGATEC2019 plaats op EnTranCe, het energieproeflab in Groningen.Egatec is een tweejaarlijkse conferentie over gas technologie en technieken. Georganiseerd door Marcogaz, Gerg en -dit jaar- EnTranCe.  Ruim 100 deelnemers uit verschillende Europese landen. Veel informatie, presentaties en forum gesprekken. Over projecten in Groningen en in Japan. Over gastoepassingen, energiesystemen van de toekomst, nieuwe technieken en opslag. Over bedreigingen en kansen.

Ook deze keer een competitie voor jonge onderzoekers. De acht finalisten, 5 promovendi, 2 master studenten en 1 bachelorstudent, mochten hun onderwerpen pitchen tijdens de conferentie. Bij de lunch gelegenheid om bij de posters van de jonge onderzoekers te gaan kijken en extra vragen te stellen. ’s Avonds bij het walking conference diner (het diner komt naar je toe) werden de prijzen voor beste pitch, posterpresentatie en onderzoek uitgereikt.

1e prijs, Martin Kientz: hernieuwbare methaanproduktie door katalytische CO2-reductie aan ijzerelectroden door middel van zonlicht

Conference diner in het Groninger Museum, met kans om twee lopende tentoonstellingen te bezoeken, van Daan Roosegaarde en Alessandro Mendini (ontwerper van het Museum).

Ook voor grote mensen leuk om met licht te spelen…

Vergroenjegas goes MKB

Op 5 november was ik bij de promotiedagen voor het Noordelijk bedrijfsleven in de Martinihal in Groningen. Daar kwam ik bij de stand van de gemeente Groningen ook Wildrik en Patrick tegen van Vergroen je Gas.

Patrick, Wildrik, bezoeker x, bezoeker Charles

Mooi initiatief waarbij de consument haar of zijn eigen gasverbruik kan vergroenen door het aanschaffen van zogenaamde garanties van oorsprong.  Voor de consument is het niet makkelijk aan groencertificaten te komen, en Vergroenjegas kan daarbij helpen. 

En sinds 5 november biedt Vergroenjegas de dienst ook aan aan MKB bedrijven. Succes!

 

 

Superselfie WaterstofMan

Klimaattop Noord Nederland 2019. Ik stond er met een stand van Energygarden om waterstof toe te lichten aan de hand van een experimentele opstelling en de H2 clinic te promoten.
En met een banner van de waterstof-man, geleend van Robbert van der Pluijm. Ontworpen tbv HyStock/ TSO2020 project, en nu breder ingezet voor waterstof in het algemeen. Vandaag als de bron van een #superselfie: zoveel mogelijk mensen op een selfie met de waterstofman. Dank allemaal.
Mogelijk komen er nog een paar bij, niet iedereen heeft de foto al naar me toe gestuurd. Samen op weg naar een CO2 neutrale toekomst. Met daarin ook een rol voor waterstof.

Waterstofman ten voeten uit

Afbeelding 1 van 36

 

Voorbereiding Klimaattop Noord: super selfie

Twee jaar geleden INSPIRATIE-SESSIE

Twee jaar geleden op de Klimaattop Noord 2017 gaf ik in de EnergyBarn op EnTrance een presentatie over EnergyGarden. Een inspiratiesessie over de manier van samenwerken aan de energiewereld van de toekomst. Eerste keer dat ik in het openbaar over EnergyGarden sprak.

EnergyGarden stand op beursplein

Morgen op 31 oktober is de Klimaattop Noord 2019 op het voormalige Suikerunieterrein in Groningen. Nu bemens ik een showcase (stand) op het beursplein. Met uitleg en toelichting over de waterstof clinic. Voor organisaties die behoefte hebben aan een eerste kennismaking met waterstof.

Ik kijk uit naar mooie gesprekken. En doe een oproep aan bezoekers om een selfie te maken bij de banner met het waterstof-mannetje en die naar mij op te sturen.  Zodat een volgend blogbericht kan  bestaan uit een hele serie klimaattopbezoekers op de foto. Ik hoop op minstens 38 selfies (het standdnummer op de klimaattop).

In gesprek met: Summit Engineering

Op een mooie frisse herfstmorgen op de fiets naar vliegveld Eelde. In het oude gebouw van de rijksluchtvaartschool zitten nu (startende) bedrijven. Een deel van die bedrijven heeft te maken hebben met luchtvaart en in het bijzonder drones (Dronehub), maar er zijn ook andere bedrijven zoals Summit Engineering.

Robbert van der Pluijm en Arjan Hartemink hebben dit bedrijf in 2019 opgericht. Samen met Alesandro, die een afstudeeropdracht uitvoert, zijn ze ingetrokken in een ruime kamer (gedeeld met HyEnergy)  in het bedrijfsverzamelgebouw.

De missie van Summit Engineering is simpel: Samen op weg naar nul.
Bijdragen aan het verminderen van CO₂-emissies en stappen zetten  richting een CO₂-neutrale wereld.

Arjan en Robbert helpen bedrijven en overheden met duurzame energie-projecen en energiemanagement.
Robbert: ” We beginnen ons verhaal altijd met het belang van besparen, wat je niet gebruikt hoef je ook niet te verduurzamen”.   Daarna komt pas: efficienter energiegebruik, inzet van hernieuwbare energie en tot slot CO2-compensatie.
“We komen erachter dat besparen niet sexy gevonden wordt. Iedereen praat graag over mooie nieuwe  projecten met hernieuwbare energie of waterstof, maar die eerste belangrijke stap -besparen- wordt liever overgeslagen.”

Recente activiteiten
– projectmanagement en advies (snellaad) waterstoftankstations (Hydrogen refueling stations),
– het ontwikkelen van een geintegreerd energy management model voor Veendam (‘waterstof Compagnie’)
– een juridische check op het Energie management systeem van Airport Eelde (de buurman).
– bijdragen aan een ‘cluster project’ gericht op het realiseren van een wagenpark van 250 bedrijfswagens (busjes en vrachtwagens) op waterstof, inclusief de laad-infrastructuur en de waterstof productie.
Voor 1 bedrijf is dit wellicht te grootschalig, maar door met veel partijen samen -en parallel- te werken kunnen de schaalvoordelen toch bereikt worden. Ik was onder de indruk van de aanpak en het grote aantal bedrijven en organisaties (ook overheden) dat hier al in samenwerkt. Wat een mooi voorbeeld van ketenaanpak. Niet afwachten, gewoon doen.

“Er is veel aandacht voor waterstof, zegt Arjan, we blijven benadrukken dat waterstof geen wondermiddel is, en dat waterstof in bijzondere gevallen een rol kan spelen: als je veel energie ‘over’ hebt bijvoorbeeld.

Met de afspraak contact te blijven houden sluiten we een levendig gesprek af.

#grafiek van de dag

Ik ben niet een hele fanatieke twitteraar, en heb de automatische twitter –  tjielptoontjes op mijn telefoon uitgezet. Net als de meeste andere automatische piepjes en tringeltjes, In plaats daarvan ga ik af en toe zelf kijken wat mijn twitterfavorieten de afgelopen periode gedaan hebben.

Een van die favorieten in Martien Visser die grossiert in energiefeiten en energieweetjes.  Dagelijks een of meer tweets met objectieve en onderbouwde informatie. Met regelmatig een dosis droge humor. Met vrijwel elke dag een grafiek.

Paar voorbeelden van afgelopen week

9 oktober: Bent u ook zo dol op een glaasje verse jus bij uw ontbijt? Ai! Gelukkig kunnen we altijd nog wijzen naar de prosecco drinkers aan de grachten in Amsterdam…
10 oktober : 10 okt Sinds 1990 is de NL broeikasgasemissie (in CO2-equivalent) met 15% gedaald. Die daling komt vrijwel volledig op conto van de ‘overige’ broeikasgassen. Dat proces gaat door, maar er valt niet zoveel meer ‘te halen’. Vanaf nu is de CO2 daarom zelf aan de beurt.
16 oktober : Wist u dat het maximale vermogen van een modern zonnepaneel ongeveer gelijk is aan het maximale (duur)vermogen van een topsporter? Als de zon schijnt, uiteraard.
13 oktober: 13 okt Sinds 1990 is het aantal vliegpassagiers vervijfvoudigd, terwijl de CO2-emissie 2,5x groter is. Kortom: de CO2-uitstoot per passagier is gehalveerd. Is nogmaals halvering mogelijk, voordat wordt overgeschakeld op waterstof of batterijen?

Klein  nadeel van NIET  actief twitter volgen is dat ik ook de nodige grafieken van de dag mis, en dan niet weet wat ik mis. Remedie:  google #grafiekvandedag en. Bekijk de tweets van @BM_Visser : En dan gewoon naar beneden scrollen, zolang je zin hebt.

Wie neemt het op zich om de  “Best of”  van de grafieken-van-de-dag in een app of op website zetten met zoekfunctie? Om wat rust en tegenwicht te geven in de veelal sterk gepolariseerde energiediscussie.

Ook wel wat voor een scheurkalender trouwens…