Met de bus naar Bremen

Waterstof technologie beurs 2022

19 oktober in alle vroegte vertrokken we met een bus vol Noordelijke bedrijven naar Bremen. Voor een 1 daags bezoek aan de waterstof technologie beurs. Ruim 350 bedrijven met een stand dit jaar. Veel te zien.

Samen met de gemeente Groningen organiseerden we vanuit de Groene Waterstof Booster deze busreis. Bedoeld voor vooral MKB bedrijven in Noord Nederland als 1 van mogelijk een serie activiteiten. Mooi om te zien dat een behoorlijk aantal van de deelnemers al een link hadden met de Groene Waterstof Booster: zelf meegedaan als ondernemer in de voucherregeling, of als expert betrokken. En ook weer nieuwe verbindingen gemaakt: in de bus, op de beurs, (inter)nationaal.

Met de ‘Er gaat niets boven Groningen’ bus op en neer naar Bremen. 
Met een lekker ontbijtje in de bus.
Met inhoudelijk pitches van GWB, Douna en Zeta Energy in de bus.
Met een workshop van Nederlandse en Duitse organisaties in Bremen: Resato, Mokveld, Fraunhofer, Faun en HyNorth (tevens Gasunie en Hans Hub Hydrogen)
Met een enthousiaste en levendige groep.
Met -voor de insiders- paprikasokken.

KLIK OP DE FOTO VOOR EEN DIA PRESENTATIE

Organisatie:
GWB: Britta, Teun, Margreet en Tineke
Gemeente Groningen: Dörte en Dieter

In gesprek met: waterstof team Douna

Al doende leert men

Een paar maanden terug was ik op bezoek bij Douna, Machinefabriek in Leeuwarden. Douna is gespecialiseerd in precisie metaalbewerking, zoals de metalen delen van grote afsluiters die in de olie- en gas industrie worden gebruikt. In de visie van Hendrik Wijnja, technisch directeur bij Douna, zal waterstof een significante rol gaan spelen in het energiesysteem van de toekomst, en daarmee ook bij hun huidige klanten. Maar hoe neem je een stap in een nieuwe wereld, de waterstof wereld? Douna koos er voor om ‘al doende te leren’. Ze begonnen, met studenten, een kleine alkaline electrolyser te bouwen. Niet omdat ze die op termijn willen zelf (als geheel) willen produceren, maar om te leren. Douna nam een nieuwe medewerker aan, speciaal voor waterstof. 

Groene Waterstof Booster

Douna zocht contact met project de Groene Waterstof Booster, en startte een ‘vouchertraject’. Doel van dit specifieke deelproject was om een veiligheidsrisicoanalyse te maken van de door hen ontworpen en gebouwde electrolyser. Volgende geplande stap : het kunnen aansturen van de electrolyser. De risicoanalyse is uitgevoerd door Rashi Mor van KIWA en het waterstofteam van Douna; het rapport is in maart 2022 opgeleverd aan Douna, en een stagiair is nu bezig met het implementeren van de aanbevelingen in het ontwerp. 

Bezoek EnTranCe

Het waterstofteam van Douna is groeiende, en het bedrijf kan nog veel meer jonge mensen gebruiken. Om in nieuwe markten te treden. Naast de metaalbewerking ook het aanbieden van servicediensten in het onderhoud van (waterstof) installaties. Op 15 maart was een team van Douna op bezoek bij EnTranCe.  Kennisuitwisseling, bekijken van de testmogelijkheden op EnTranCe, terugkijken op het vouchertraject. Projectleider Groene Waterstof Booster Tjerk Jansma gaf een rondleiding langs de verschillende onderdelen van de waterstofketen op EnTranCe.

Van het een komt het ander

Het mooie van zo’n eerste samenwerking is dat er allerlei spin off op kan volgen. De Douna-collega’s vertelden dat binnen een paar dagen bekend gemaakt zou worden dat een SNN- (EFRO)- subsidie was toegekend waarin Douna -in een consortium van partijen- ging werken aan het bouwen van een electrolyser in Noord Nederland. Met Demcon als penvoerder. Het project heet WAviatER : WAterstofproductietechnologie voor de Aviation sector en Energietoepassingen op Regionaal niveau. Het gaat hier om het ontwikkelen van een electrolyser om groene waterstof te produceren als emissieloze energiedrager voor lichte vliegtuigen, drones en grondmaterieel op Groningen Airport Eelde (GAE).

Een stukje verderop in het gesprek bleek dat er via een omweg ook al een link  was met het WAviatER project. In februari  zijn twee afstudeerders  HBO-recht van de Hanzehogeschool, onder de vlag van de Groene Waterstof Booster, gestart met hun onderzoek naar  een electrolyser (en een tankstation) op  Groningen Airport Eelde!

Waterstofopleiding HanzePro van start

De kop is er af

Vandaag was de eerste dag van de nieuwe vierdaagse opleiding Waterstof- het ontwerpen van veilige en certificeerbare installaties. De training wordt aangeboden door Hanze Pro, de tak van de Hanzehogeschool die  onderwijs ontwikkeld voor werkenden en werkzoekenden, in samenwerking met EnTranCe. Een intensief programma met docenten van binnen de Hanze organisatie (waaronder ik zelf) en van buiten de Hanze: Stork, Tebodin Bilfinger en Lambda Engineering.

Oscar Grooten heet de deelnemers welkom.
Voortraject

Het ontwikkelen van zo’n opleiding heeft nogal wat voeten in de aarde. Ongeveer 1,5 jaar geleden startte hoofddocent Oscar Grooten, samen met productontwikkelaar Marloes Nieuwenhuis. Marktinventarisatie, wensen, doelgroep, scope bepalen; later: inhoud bij elkaar sprokkelen, docenten benaderen, eerste versies van inhoud op elkaar afstemmen. De opzet/ inhoud van de cursus kwam steeds beter in beeld. Spannend werd toen : hoe zetten we de training in de markt, komen de deelnemers wel? Verder schaven aan het op elkaar afstemmen van de deelpresentaties, elke docent maakt zijn/ haar eigen onderdeel, en waar nodig inkorten. En de laatste paar dagen allerlei logistieke zaken zoals regelen lunch, toegang tot sharepoint systeem, huiswerk via mentimeter. En hopen dat Corona geen roet in het eten zou gooien bij docenten of deelnemers.

Antwoorden van deelnemers op vraag wat in ze opkomt als ze het woord waterstof horen; in een woordwolk.
Dag 1, ochtend

Het ochtend programma nam ik voor mijn rekening met onderwerpen als waarom waterstof nu, waterstof keten, wat is waterstof eigenlijk. Een brede introductie. Veel interactie, veel vragen, inhoudelijk, maar ook over de haalbaarheid van de enorme opgave van de verduurzaming van ons energiesysteem. 

 

Volle bak, met maximaal aantal inschrijvingen (15), deelnemers vanuit onderwijs (Hanzehogeschool en Alfacollege), vanuit Eekels (engineering), vanuit NLR (Koninklijk Nederlands Lucht en Ruimtevaartcentrum) en DNV.  

Rond lunchtijd  volgde een demonstratie bij de waterstoftafel door docent – onderzoeker Cor Scholte (waterstofkoffie), even lekker uitwaaien buiten. 

Het middag deel bestond uit een stoomcursus wet- en regelgeving en normering op het gebied van waterstof, verzorgd door kenniskanon waterstof Willem Hazenberg van Stork.

En verder

Dag twee wordt een en al praktijk, begeleid door twee Hanze collega’s. In mijn onderdeel gaf ik een korte introductie op risico analyses, en welke typen er zoal zijn. Op dag twee gaan de cursisten zelf aan de bak met het opstellen van risicoanalyses (HAZID, HAZOP, LOPA voor de kenners) voor een waterstofinstallatie die heel recent bij EnTranCe in gebruik is genomen. Dag drie en vier gaan in op de maatregelen die je kunt treffen om een aantal van de in dag twee geïnventariseerde risico’s te verkleinen. Voor de geïnteresseerde deelnemers is er de mogelijkheid een certificaat te halen, waarvoor dan een opdracht moet worden afgerond. 

Wil je het antwoord op deze vraag weten, schrijf je dan in voor een toekomstige versie van de training.

De tweede ronde van deze training, startend in april, is inmiddels zo goed als vol. Via de website zijn toekomstige data te vinden.

En hij is open !

Op 18 januari werd – on line- het waterstofnetwerk WING op EnTranCe, energieproeftuin van Hanzehogeschool in Groningen geopend. Wing maakt onderdeel uit van het project Groene Waterstof Booster: het tot stand brengen van waterstofinfrastructuur op EnTranCe voor:

  • het testen van innovatieve waterstof toepassingen – focus op MKB,
  • het demonstreren van mogelijkheden – voor en door MKB,
  • het werken met studenten
  • Ontwikkeling veiligheidsprotocollen: in gebouwde omgeving en in industrie.
  • Bij ontwikkeling ketels en motoren.
  • Opdoen Kennis over eisen transport en distributie systemen
  • Innovaties in het bedrijfsleven door samen te werken.
  • Testen Ontwikkeling meet- en regeltechniek.
  • Interactie met andere energiedragers.
  • en veel meer.

Waar eerst de cabine in de ‘waterstofstraat’ op EnTranCe werden voorzien van waterstof uit een pakket gasflessen, gaat dat vanaf nu via het eigen waterstofnetwerk WING. De waterstofketen is nu op EnTranCe aanwezig, van productie en transport, naar opslag en eindgebruik.

Na twee jaar hard werken is het netwerk gereed. Projectleider WING Ted Wildenberg kan terecht trots zijn.

De online sessie was kort maar krachtig, met mooie bijdragen in de partners in dit project, Emerson, DNV, Gasunie, GasTerra en Hanzehogeschool.
Ik zat de hele tijd al te kijken wat er toch voor oranje rolletjes op de statafels bij de sprekers lagen. Dat waren stukken lint! Bij de feestelijke opening werd er geen lint doorgeknipt maar konden de sprekers juist linten aan elkaar knopen, een netwerk vormen. Ludiek!.

Voor de formele opening nog een videoboodschap van gedeputeerde Rijzebol van provincie Groningen. Klik op de galerij voor grotere foto’s.

Mooie mijlpaal voor het project Groene Waterstof Booster. Laat de MKBers maar komen om gebruik te maken van de mogelijkheden met waterstof. Infrastructuur en kennis. 

FF serieus – the making of… waterstof

Vanuit Forum Groningen worden  onder de titel FFserieus korte filmpjes gemaakt voor het primaire onderwijs, groep 5 tot 8. Kort geleden mocht ik optreden als de ‘wetenschapper-van-dienst- in een van de filmpjes over wetenschap, in dit geval over waterstof. Op een koude middag in december kwamen we bij elkaar op EnTranCe, de energieproeftuin van de Hanzehogeschool voor de opnamen.

Cast

Allereerst Hanne Staal, die als superenthousiaste, nieuwsgierige presentator rond stapt, en mij allerlei vragen stelt. Dan het productieteam: Hanneke van den Hoogen, Renee van der Sluis, Aafke Wegter en cameraman Akira Le. Hanzecollega Cor Scholte met waterstofbuggy en barbecue en Areke van der Sluis(GasTerra) die in de rol van Waterstofman steeds door het beeld stapt. Theo Jurriens en zijn Duitse college/ chauffeur van de ‘Jouw energie van Morgen’- truck parkeerden hun grote vrachtwagen op de oprit van EnTranCe, Het productieteam had bedacht dat het leuk was dat Hanne en ik, bij de uitleg van het waterstofproefje witte jassen aan hadden . Areke vroeg Theo en Theo bood spontaan aan om niet alleen de witte jassen te lenen, maar ook om met de wetenschapsbus langs te komen om daar een deel van de opnamen te kunnen doen. Konden we meteen de mooie nieuw ingang van de truck zien, nu aan de smalle achterkant van de truck, ipv aan de lange zijkant. Veel handiger en veiliger  als de truck in een smalle straat moet worden geparkeerd. 

Opnamen

Wat ontbrak bij het maken van de opnamen was zo’n zwart-wit klap-blok, waarmee je dan een scene start. Wel was er een script, en werd door Rene precies bijgehouden welk stukje je als gefilmd hadden en wat nog niet.  Later moet dat dan allemaal op de goede volgorde gezet worden.  Eerst deden we de opnamen buiten,  want zo in december wordt het al vroeg donker. Helaas was het helemaal betrokken, en zelfs een beetje miezerig, terwijl het ’s ochtends nog zo mooi blauw was. Nog even een paar shots met Hanne (Heb je rijbewijs? vraagt Cor? Nee, zegt Hanne. Oh, dan leg ik het je even uit.) in de waterstofbuggy, een paar opnamen in de EnergyBarn, en tot slot in een van de college zalen de laatste binnenopnamen. Op 1,5 meter, met mondkapje, behalve voor de thee en pepernoten, en voor Hanne en mij, tijdens de opnamen. We hadden willen afsluiten met nog een paar algemene EnTranCe beelden, maar stelden dat twee weken uit, naar een vroeger moment op de dag. Daar kwam de lockdown tussen, dus nieuwe poging in januari.NB. de laatste drie foto’s zijn  (nog onbewerkte) foto’s van Akira. 

Premiere

Voorjaar 2022. LINK

 

Hydrogreenn 14 december 2021 @ EnTranCe

Kennisdeling, informatie-uitwisseling, nieuwtjes, filmpjes en netwerken. Waterstof Noord-Nederland, MKB. Bijna al deze aspecten kwamen aan bod in de Hydrogreenn bijeenkomst van 14 december op EnTranCe.

De sprekers waren in de EnergyBarn op EnTranCe. De deelnemers aan de bijeenkomst achter de buis. Alleen het netwerken hebben we moeten missen.

Met de klok mee van linksonder:
Daisy Tempelman, Jan jaap Aué, Mirjam Kramer, Tjerk Jansma en Cor Scholte.

 

Cor Scholte: Ik ben van het aanschouwelijk onderwijs

Johan Enters: Kennisuitwisseling in consortium is belangrijk

Kees Mark: Dialoog is nodig om duidelijkheid te creëren. Er zijn heel veel vragen, niet alleen technische, maar ook juridische.

Volgende Hydrogreennbijeenkomst : 17 februari 2022.

Noorderpoort studenten Waterstof

Een groep studenten van Noorderpoort – Energy& Maritime is net begonnen met de keuzemodule waterstof. De docent Jan Jaap Das had een excursie naar EnTranCe geregeld. Op vrijdagmiddag 15 oktober ontving ik ze voor een presentatie in het Energy Academy gebouw in Groningen. Op de vraag ‘waar denk je aan als je het woord Waterstof  hoort’, antwoordde de groep met onderstaande woordwolk. Benieuwd welke antwoorden ze geven nadat ze de waterstof keuzemodule hebben afgerond.

Daarna wandelden we naar EnTranCe voor een rondleiding op de proeftuin. Beetje wind (en windtunnel), beetje zon (vast opgesteld en drijvend), vooral waterstof. Het allereerste waterstofbusje van Holthausen (die willen we nog steeds rijdend proberen te krijgen met hulp van studenten), de waterstof CV ketels in de Waterstofstraat, de waterstofopslag en het Hydrohub-project-in-aanbouw. En natuurlijk de Energy Transition Bridge, het bovengrondse , kleurrijke utiliteit-systeem. Met binnenkort naast warm en koud water, aardgas en elektra/data kabels …. de waterstofleiding. 


 

New Energy Forum 2021 – waterstofman

Als special guest hadden we vanuit de Groene Waterstof Booster Waterstofman uitgenodigd. Die zorgde voor een vrolijke noot op het New Energy Forum  festival 2021. En die erg fotogeniek was in zijn blauw met groene pak: een soort kruising tussen superman en een smurf, met een onweerstaanbare lach. 

De avonturen van waterstof man kun je via deze ‘unofficial’ aftermovie bekijken. Openen in je browser met als paswoord : Forum.

Als je wilt weten welke acteur de rol van waterstofman speelde, kijk de film helemaal uit, ook na de aftiteling.

Hij wandelt ook rond in de livestream die op 24 juni was opgenomen over het project. 

New Energy Forum 2021 – live stream

Op 24 juni werd op EnTranCe het New Energy Forum gehouden. Vroeger bekend als het Transfuture festival en door EnTranCe georganiseerd. Dit jaar breder opgezet en door EnTranCe samen met partners New Energy Coalition en Hive mobility georganiseerd.

Een beetje een experiment, want in verband met nog steeds geldende corona maatregelen kon het festival niet met bezoekers on site worden georganiseerd. Het was daarom een hybride uitvoering, met op EnTranCe de sprekers, en allerlei demonstraties. En de bezoekers konden live, digitaal, het festival volgens. Via een netwerkalp, via verschillende web ex strams en via livestreams. Om de presentaties live mee te kijken en er op te reageren.
Het programma werd gehost door Diederik Jekel, en als rode draad door het programma liep collega Marloes Nieuwenhuis als razende reporter over het terrein.

Vanuit project de Groene Waterstof Booster hadden we een stand op het pleintje voor de EnergyBarn. Met een banner van het project, special Guest Waterstofman en de Magneettafel die gebruikt is bij communicatie rond project Waterstof wijk Hoogeveen. En in de middag hadden we een heel kwartier ruimte in de live stream met de razende reporter. Daar kun je een heleboel in doen. Mooi dat alles niet alleen live gestreamd is, maar ook is opgenomen. Hier is de link.  

Wat aan zo’n live uitzending vooraf gaat: heel draaiboek maken, van minuut tot minuut. Vooraf oefenen hoelang het lopen is van de ene plek naar de andere. Beschrijven wat er gezien gaat worden (en wie degene is die in beeld gaat komen) . Van te voren bedenken vanuit welke hoek de camera het beste kan meekijken.

 ‘ s Morgens een generale repetitie.  De razende reporter Marloes had een eigen regisseur die haar de hele tijd begeleidde. En ook de voorbespreking regisseerde.  Last minute hebben we nog wijzigingen aangebracht: het oorspronkelijke idee was om in het laatste stukje van het kwartier live de cabin met de waterstofketels te laten zien. Daarvoor moet je een trappetje op en af, over de Energie Transitie Brug op EnTranCe . Bij de voorbespreking bleek dat dat niet handig was met een live camera op de schouder  Lastig voor de camera man, die geen hand vrij heeft om de reling vast te houden. En lastig om de camera stil te houden, de kijkers thuis zouden daar ‘zeeziek’ van worden. 

Voor een filmpje met de belevenissen van Waterstofman op het New Energy Forum:  hier verder.