Porthos

Porthos is niet alleen de naam van een van de drie musketiers, maar ook de naam van een project over CO2 opslag in een leeg gasveld in de Noordzee. Drie partners, de haven van Rotterdam, Gasunie en EBN , werken in dit project samen. Vorige week vertelde Anouk van de Berg, als gastspreker bij een Europese Masteropleiding rond hernieuwbare energie over dit project en haar rol daarin. Anouk is business developer bij Gasunie en ik heb haar als gastspreker uitgenodigd.

De kern van het project is een leiding vanuit de Rotterdamse haven, naar het lege gasveld. Veel grote industrieën in het havengebied  stoten bij hun processen nu nog veel kooldioxide uit. Dat moet omlaag en uiteindelijk naar nul, waar mogelijk door processen zo te wijzigen dat er geen uitstoot meer is. waar dat niet (of nog niet) kan zal de geproduceerde CO2 afgevangen en opgeslagen moeten worden. CCS staat voor Carbon Capture &Storage. Net boven het havengebied bevindt zich het westland, met veel kassen. In de kassen is veel CO2 nodig om de planten goed te laten groeien. In het project Porthos worden de mogelijkheden worden onderzocht om (een deel van) de kooldioxide die bij de industieen afgevangen gaat worden naar de kassen te leiden door aansluiting op een bestaande CO2 leiding (OCAP).

Anouk houdt zich o.a. bezig met gesprekken met OCAP. Als dat lukt is het een CCUS project, waarbij de U dan voor usage = gebruik staat.

Meer info in rapport Royal Haskoning.
page6image1803840

Een boeiend verhaal, met een inkijkje in de complexiteit van zo’n project. Deze module in de energie-master gaat over business cases, en Anouk liet zien dat er heel wat meer bij komt kijken dan ‘alleen’ financien. Heel belangrijk bij dit project is uiteindelijk de publieke acceptatie. Omdat de opslag nu onder de zee, en niet onder land is, is de verwachting dat er geen/minder protest is.

Barntalk 13 : Brein Briesje

(W)IJsland, hoe IJsland aardwarmte omarmt

Dit was de titel van de BarnTalk die op 3 april in de EnergyBarn – EnTrance, Groningen werd georganiseerd. In de serie Barntalks wordt steeds een thema dat raakt aan energietransitie en duurzaamheid gebruikt als aanknopingspunt voor verdere vregen en gesprek.

Spreker was Hans Erdmann die begint met:
Ik heb geen verstand van energie.  Ik drijf op positieve energie.
Hij verontschuldigt zich bij voorbaat dat hij van het voorgenomen onderwerp afwijkt. Er is zo veel wat hem boeit, dat hij regelmatig zijwegen inslaat. Voor een korte samenvatting zie tekst in blauw bijna onderaan dit blog.

De presentatie van vandaag heeft Hans eerder gegeven op een reis naar IJsland in januari 2019, met een groep ondernemers mee met de Hansa Green Tour – wintereditie. Hij noemt het een schoolreis naar IJsland. En vertelt dat hij zeer onder de indruk is geraakt van wat de IJslanders op het gebied van aardwarmte/ geothermie voor elkaar brengen. Niet alleen vanuit (grote) bedrijven, maar met inzet van de hele bevolking.

Hans vertelt dat het (op termijn) stoppen met fossiele energie kan werken als een ‘triggerpoint’voor verandering. Als je op het juiste moment de juiste mensen bij elkaar brengt.

Hans vertelt over een Ted-talk die diepe indruk op hem gemaakt heeft, van Braziliaans fotograaf Sebastian Salgado. Zoek een rustig moment en beleef de Tedtalk, adviseert Hans.

We kunnen over energie praten van  vanuit techniek, zegt Hans, maar ik doe dat vanuit de mensen.

Geboren in tuindorp Lansink,  in Hengelo, een woonomgeving ontworpen in opdracht van de familie Stork, voor families van de arbeiders. Speciaal gebouwd met doel om een prettige woonomgeving voor mensen te vormen. Een fijne omgeving om op te groeien. En we konden het toen al, roept Hans uit, waarom bouwen we nu dan zulke uitzichtloze woonblokken en vinexwijken vol eenzame mensen.

Afstudeerproject bouwkundestudenten 1984

Het afstudeerproject van bouwkundestudenten Hans en  Freek liet ook de bewoners mee bouwen: kinderen van een school in de Jordaan, ‘bouwden’ de het buurthuis/opvangplek zoals ze die graag zouden willen in hun wijk.  Het afstudeerproject bracht zoveel positieve publiciteit met zich mee en won een flinke geldprjis. Hans en zijn mede student schonken dit aan de wijk, waardoor het huis ook daadwerkelijk werd gebouwd. Dat was in 1984, en begin van een architectenbureau waar Hans en Freek nog steeds in samenwerken.

Een term die Hans herhaaldelijk noemt tijdens zijn verhaal is co-dromen, co-dreaming. Niet laten belemmeren door geld of wat dan ook, droom , alsof er genoeg geld is voor alles wat je maar wilt.

Een inzichtelijk plaatje van Hans, dat ik niet snel zal vergeten, laat in een simpele schets het verschil zien tussen  vanuit je comfortzone stuk doorwerken om van versie 1.0 naar versie 2.0 te komen. Met veel gesprekken, plannen, aanpassingen, stukje terug, nog meer praten. Kost enorm veel energie van betrokkenen. Hans en zijn collega’s doen dat anders. Ze gaan praten met individuele mensen/betrokkenen bij een opdracht en vragen naar hun dromen over het resultaat.  En door het individueel ophalen van al die gedroomde verhalen, is de overtuiging van Hans, kom je tot een optimaal concept.

Niet plenair bespreken aan een’tafel’of in een ‘brainstorm’sessie, maar individueel gaan praten…
Toen daar in de aansluitende discussie nog een vraag over kwam, gaf Hans aan in plaats van over een brainstorm (heel veel geeltjes en dan onduidelijk wat er mee te doen), liever werkte met een ‘brein-briesje’. Bij deze genomineerd voor het woord van de maand: breinbriesje.

Klanten van zijn bureau zijn vaak familiebedrijven. Hans  noemt Sligro, met als mooie ontwikkeling een inspiratielab (net weer anders dan een innovatielab).
Of de twee broers, die durven te dromen op een goede manier, en een vrijwel volledig autonome orchideeenkwekerij hebben gerealiseerd. Of de ‘zeeboer’, een man die landbouw onder water ontwikkled. Zeewier velden tussen de pilaren van windmolens op zee. Een win-win-win-win: meer zuurstof in watre, CO2 opnam uit atmosfeer, grondstogf voor allerlei producten, schuilplaats voor zee-leven.

Al drie kwart in de lezing, en IJsland was nog nauwelijks langsgekomen. Kort verwezen naar de mensen die geothermie massaal hadden omarmd, maar geen inhoud, geen techniek.

De voor de hand liggende eerste vraag na de presentatie was dan ook: wat leer je van IJsland en geothermie, dat was titel van deze barntalk…

Hans gaat er bij zitten en geeft een minisamenvatting:
Maak gebruik van kadootjes van de natuur (in IJsland is dat aardwarmte). Doe dat op een ontspannen, positieve  manier . Met een vorm van leren, die steeds voortbouwt op wat je al hebt al weet, al kunt. Mooi op IJsland is het cascademodel: het hete water dat wordt opgepompt gaat eerst naar de grote industrie, dan als het iets afgekoeld is naar woningen voor verwarming, dan naar zwembaden (ook fijn voor de toeristen) en als het water nog net iets warmte in zich heeft gaat het voor een deel naar lokaties waar zeewier geteeld word. Het iets warmere water bevordert de groei. Het is duidelijk dat Hans mateloos geïnspireerd is door de manier waarop de IJslanders dat met zijn allen voor elkaar krijgen, waardoor de ontwikkeling niet alleen het domein van adviesbureaus is.

En dan weer terug naar Nederland. Nederland is goed in water. Weet veel van ondergrond door olie en gaswinning. Maak gebruik van de mogelijkheden van water in ondergrond, warm koud. Gedroomd resultaat: NL omarmt water, zoals IJsland geothermie omarmt. Met zijn allen.

Wat bij mij blijft hangen is het plaatje, co-dreaming. Met wel een heleboel vragen. Hoe creeer je een setting waar co-dreaming mogelijk is (inspiratie lab), hoe zet je de droom om in resultaat. Zoals Hans het vertelde gaat het vanzelf.
Ik vraag Hans in hoeverre ik -vanuit EnergyGarden- een keer mee kan lopen met zo’ n traject. Tuurlijk kan dat. We wisselen contactgegevens uit voor een vervolg.

Whitebox – EnergyGarden

Op 25 maart de eerste pilot workshop gehouden op de manier zoals ik het bij de start van mijn  bedrijf EnergyGarden bedoeld had.

Recept:
– iemand met een idee (vraag/innovatief idee), waar veel onzekerheden omheen zijn
–  een divers team van 4-6 personen.
– een facilitator.
– een ruimte met veel ‘muur’ om post its op te hangen.

In de pilot was Wim de idee hebber, met een idee voor een open innovatie omgeving die verder gaat dan EnTranCe, waarvan hij de initiator is.
Deelnemers waren Anja, Jochum, Renske, YangSoo, Britta en Charles van New Energy Coalition, DNVGL, Voys, Composytum, Gasunie en VanSantvoordmarketing.
De facilitering en organisatie nam ik, vanuit EnergyGarden voor mijn rekening.
Lokatie was ter beschikking gesteld door GasTerra.

De werkvorm is gebaseerd op Design Sprints (GV sprints), een werkwijze om in 5 volle dagen, met een divers team van een idee tot gesprekken met beoogde klanten te komen. Op dag 4 van 5 bouw je dan een prototype als dat lukt, of een ‘mock up’-website of zelfs een brochure van wat het moet worden dat je aan de man/vrouw wilt brengen. Op dag 5 leg je dat ‘minimal viable product’ voor aan je doelgroep.

Met dit soort kort cyclische methodieken kun je heel snel toetsen of klanten je uiteindelijke product of dienst interessant vinden.

De pilot duurde drie uur, en omvatte alleen het eerste deel van een 5-daagse sprint: het helder krijgen van het probleem, en het vaststellen van focus thema’s.
Nevendoelen van de pilot waren:
– toetsen of de werkwijze ook toepasbaar is op een breed, nog vaag idee; antwoord was JA!
– feedback krijgen van deelnemers aan de workshop, klanten van energygarden, op het product van EnergyGarden, de WhiteBOx Workshop.

Nuttige feedback om mee te nemen in het vervolg.
Leukste was (van verschillende deelnemers); een diverser team.
Die verraste me een beetje: ik had toch een mooie M/V verdeling, variatie in leeftijd (van 25-68), allemaal verschillende bedrijven van heel klein (1) tot heel groot (10.000 en)?
Inderdaad, maar wel allemaal leuke enthousiaste mensen en allemaal al mensen die positief staan tegenover energietransitie. Volgende keer dus ook in hele andere hoeken kijken, teamlid vanuit de zorg, of een (positief) kritische tegenstem.

Waarom white box?
Het idee is initieel nog vaag, zit in iemands hoofd, kent nog veel onzekerheden en aannames. Alsof het een black box is. En white box klinkt nu eenmaal veel positiever. Laatste vraag die gesteld werd: wat zit er in de White Box (die de hele workshop midden op tafel stond). De deelnemers weten het nu.

Heb je een innovatief idee of probleem op het vlak van energietransitie en interesse in een EnergyGarden workshop? Wil je er achter komen wat in de white box zit? Neem gerust contact op.

 

Duurzaam Valthe

Mooi dat het tegengaan van gevaarlijke klimaatverandering en bijdragen aan de energietransitie landelijk hoog op de agenda staan. Het is wel afwachten wat de politiek gaat doen, zeker na de verkiezingen van vandaag. Het wordt steeds meer helder dat -hoe dan ook- de veranderingen in ons energiesysteem in de toekomst een groter beslag op onze portemonnee gaan leggen. Hoe gaan we daar als maatschappij mee om: praten, klagen of doen.

Ik word enthousiast van de vele lokale -bottom up- initiatieven. Van energiecooperaties, buren die hun energie delen en dorpen of wijken die duurzaam willem worden en zelf actie nemen. Die niet afwachten op wat er in de politiek wel (of niet) beslist wordt.  maar die zelf initiatief tonen. Doen dus.

Gister had ik een interessant gesprek met Jur de Pauw en Oene Zwittink uit Valthe, die aan de slag gaan met een werkgroep om de energie en creativiteit uit het dorp te mobiliseren. Ze hebben een ambitieus doel: alle woonhuizen in Valthe in 2030 energieneutraal. Komende week organiseren Jur en Oene een bewonersavond, aftrap van de weg naar Duurzaam Valthe. Succes!

Barntalk 12: Yvo de Boer

De plaats is Groningen.
De lokatie is de EnergyBarn.
De dag is 6 maart 2019.
Het tijdstip is 16:14.

Over 1 minuut gaar Yvo de Boer (spreek uit Aivoo) beginnen met zijn Barntalk. Nog even zit ie te wachten op de Chesterfield bank. Het voorgaande uur heeft hij gesproken voor studenten, nu volgt zijn presentatie voor een man/vrouw of 100, geïnteresseerden in klimaat, energietransitie en duurzaamheid.

Yvo is president van de Gold Standard Foundation, is een aantal jaren bij KPMG verantwoordelijk geweest voor de onderwerpen klimaatverandering en duurzaamheid, en was van 2006-2010 secretaris generaal van het klimaatbureau van de Verenigde Naties -UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change).

Yvo begint met het stellen van twee vragen:

  1. Hoe kan het dat inmiddels (bijna) iedereen beaamt dat het voorkomen van (gevaarlijke) klimaatverandering belangrijk is, en dat er toch niet veel actie is.
  2. Hoe kunnen we in duurzaamheidsacties de weg van de minste weerstand zoeken.

Als Yvo terugkijkt op zijn 30 jarige klimaat carriere valt het hem op dat
– vanuit de wetenschap de resultaten steeds eenduidiger en steeds somberder worden.
– vanuit de technologie het beeld veel rooskleuriger is;, veel technologieën zijn er al en de prijzen gaan dramatisch omlaag, bv zon en wind.
– van uit de maatschappij is er conscensus dat het een ernstig vraagstuk is die actie behoeft.

De realiteit is: heel veel conferenties, barntaks, 20 internationale conferenties, klimaatverdrag. Heel veel praten, heel veel mensen. Klimaatconferentie Parijs had 50.000 deelnemers en koste Frankrijk 150 miljoen Euro tbv de organisatie! Veel beloften, veel afspraken, veel foto’s van belangrijke mensen met serieus gezicht.
Maar….
Weinig internationale acties, wel wat lokale en regionale acties. En de CO2 emissies zijn ondertussen hoger dan ooit.

Yvo vertelt dat hij tijdens zijn KPMG jaren met veel (grote) organisaties heeft gesproken. Omdat het over duurzaamheid ging begon hij eerst bij de milieucoordinatoren. Hij is snel gestopt met praten over milieu en met de milieucoordinatoren. Die zijn al overtuigd van de noodzaak tot duurzame bedrijfsvoering en hebben meestal nul invloed in de organisatie. Yvo ging zijn aandacht richten op CFO’s en risk officers.
Drie vragen stelde hij steeds:
a) denk je dat duurzaamheid een rol kan spelen in de groei van je bedrijf door innovatie?
b) denk je dat duurzaamheid een rol kan spelen in de groei van je bedrijf door efficiency?
c) hoe denk je dat duurzaamheid in je gedrag als organisatie invloed heeft op de beurswaarde van je bedrijf
Vanuit de zaal werd een vierde vraag gesuggereerd: d) hoe denk je dat duurzaam gedrag in je organisatie de bereidheid van jonge mensen om bij je te komen werken beinvloedt?

Nog een paar uitspraken van Yvo.
– probeer eerst probleem te begrijpen, voordat je het probeert op te lossen
– mensen zijn niet geneigd bij te dragen aan zaken die nadelig voor ze zijn.
– beloon positieve oplossingsrichtingen : zoek wegen om positieve bijdragen voor het klimaat/ duurzaamheid  in rapportages als waardecreatie te waarderen; ook als basis voor investeringen.
– zet internationaal (politiek en financieel) instrumentarium in in de toekomstige groei gebieden : niet Europe, wel Afrika en delen van Azie.
– toekomst NL/ europa in de kenniseconomie

Doe niet aan klimaatcalvinistische zelfkastijding.

Na de presentatie en een paar centrale vragen staat een klein clubje individuele vragenstellers in de rij bij Yvo en de Chesterfield bank. DE rest gaat naar de andere kant van de ruimte in de EnergyBarn. Nara de drankjes (en hapjes) en de gesprekken met bekenden en onbekenden. Dat vind ik het leuke van zulke bijeenkomsten. Altijd weer kans om met iemand aan de praat te raken. Deze keer maakte ik bijvoorbeeld kennis met Jur de Pauw. Interessant gesprek over zijn activiteiten om met een paar dorpsgenoten Valthe duurzaam te maken en over mijn activiteiten met EnergyGarden.

VIEN – jaardag

Kort geleden lid geworden van VIEN, het Vrouwen in energie Netwerk in Noord Nederland. VIEN bestaat nu 1 jaar en organiseerde op 7 maart een symposium om dat te vieren. 1 dag voor Internationale Vrouwendag.

Ruim honderdtwintig deelnemers, veel vrouwen en ook een aantal mannen luisterden naar een vijftal presentaties in de  EnergyBarn. Ruimte voor vragen, discussie en volop netwerken. Drie inhoudelijke presentaties en twee bijdragen waar de rol van vrouwen in energie en de denkbeelden over (vrouwelijk) leiderschap centraal stonden.

Daisy Tempelman, bestuurslid VIEN, opent de bijeenkomst
Marry de Gaay Fortman, Topvrouwen.nl, ’s middags in de EnergyBarn, ’s avonds bij Jinek.
Janka Stoker, Hoogleraar Leiderschap & Organisatie aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Kijk, dit geeft de wetenschapper in mij moed. Uit de presentatie van Janka Stoker.
Bedankje voor de organisatoren van dit symposium
Persoonlijk woord van Annie Krist, topvrouw bij GasTerra, bij het gezamenlijk eten met ongeveer 30 VIEN vrouwen (en 2 mannen)

 

Gelezen: 6 graden – Mark Lynas

Six degrees- our future on a hotter planet.
Mark Lynas
Geschreven in 2007, update in 2008, en winnaar van de Britse Royal Scociety Prices for Science Books in 2008.

In 6 hoofdstukken, een voor elke graad wereldwijde temperatuurstijging tegen het einde van deze 21ste eeuw. Lynas put uit talrijke wetenschappelijke onderzoeken. Over berekeningen met klimaatmodellen. Maar ook over nauwgezette geologische metingen, die een beeld geven van het klimmat duizend tot vele miljoenen jaren in het verleden.
Vlot geschreven, komt graad na graad een dramatischer verhaal in beeld. Met het kantelpunt rond de drie graden stijging. Dan stort het ecosysteem van de amazone in , waardoor zoveel CO2 vrijkomt uit het rottende plantmateriaal , dat de vier graden stijging onvermijdbaar is, waarbij  siberische permafrost smelt, waardoor zoveel co2 vrijkomt dat vijf graden stijging onvermijdbaar is, waarbij methaanhydraten in de oceanen kunnen gaan smelten, waardoor zoveel broeikasgas vrijkomt dat de zes graden onvermijdelijk is….
Het boek houdt op met beschrijvingen van temperatuurstijgingen van plus 6 graden (tov pre-industrieel niveau ), een schaal die ook in het toen juist uitgekomen IPCC 4 werd gehanteerd (2007).

Zeer leesbaar, zeer onthullend. Wrang toeval dat ik net deze boekenlegger gebruikte.

Lynas sluit zijn boek af met een hoofdstuk 7, waar hij ondanks alle ‘doom & gloom’ in de voorgaande hoofdstukken, eindigt met de boodschap: het kan nog. We kunnen de temperatuurstijging een halt toe roepen voordat het onomkeerbaaruit de hand loopt. Maar dan moeten we heel snel zijn, zegt ie. Binnen 7 jaar moet het CO2 gehalte in de atmosfeer afvlakken en dan gaan dalen. Dat zou 2015 moeten zijn geweest. De actuele grafiek laat iets anders zien.

Inmiddels is het 2019, CO2 gehalte stijgt nog steeds. De temperatuur ook. We hebben Parijs akkoord met 1,5 graad als uitgangspunt. Waar iedereen achterstond. Waar enkele landen inmiddels uitgestapt zijn).
WE hebben klimaatverandering ontkenners tot in de hoogste regionen. We hebben een IPCC 5e assesment met heel omfloerste woorden dat het misschien eigenlijk nog best wel zou kunnen.
En vandaag las ik dat er speciale trainingen zijn voor -vooral jongeren- die lijden aan klimaat-depressies.

Biogasmiddag

Eind januari organiseerde ik – ik kader van een biogasproject bij de Rijksuniversiteit Groningen- een Biogasmiddag.
Op een winterse vrijdagmiddag, 25 personen, op lokatie bij DNVGL –  aan de Energieweg in Groningen.  Genodigden van de kant van de kennisinstellingen (Rijksuniversiteit en Hanzehogeschool) en van de bedrijfspartners van het project Adapner.

Geslaagde middag met
– een presentatie van Sanderine NonHebel, Associate professor RuG. Met veel grafische plaatjes gaf ze in korte tijd een helder beeld van de verschillende ketens die er zijn in de veehouderij (van gras naar koe naar mest terug op het land (of via vergister terug op het land. Kunstmest, krachtvoer en ontrekking van koolstof tgv vergisting verstoren de natuurlijke cyclus.
– Jeroen Tideman van Bioclear Earth, die een toelichting gaf op een aantal van de biogasprojecten waar zijn bedrijf bij betrokken is. Een voorbeeld is Greenstep, waar de gebruikelijke anaerobe vergisting (zonder zuurstof, langzaam), versterkt wordt met een aerobe stap (met zuurstof, snel).
– Hans Jansen van STERCORE vertelde met overtuigend enthousiasme over de groengasfabriek waarvan de bouw op het punt van beginnen staat.  Er wordt gebruik gemaakt van vergassingstechnologie en levert ook bio-based koolstof, een waardevolle grondstof voor onder andere de landbouw.
– Mark Stomp (Gasunie) gaf een rondleiding langs de TorrGas installatie, die in de grote hal bij DNVGL staat.
– en tot slot een inleiding door Rene Poppen van de stichting Duurzaam Dearsum, gevolgd door een korte workshop.

Sanderine over de productieketens in de melkveehouderij
Aandachtig Luisterend
Wisdom of the Crowd: tips en adviezen aan Rene Poppen van stichting Duurzaam Dearsum

Met dank aan mede organisatoren Eric en Harm.

#Toekomststoel

Paar jaar geleden begonnen met een idee van Jan Terlouw, om aan elke vergadertafel, in politiek en bedrijf, een lege stoel te zetten. Dit is de stoel voor de toekomst, die zelf geen stem heeft om mee te praten. De lege stoel als geheugensteun voor de aanwezigen, om de toekomst niet te vergeten en deze een stem te geven.

Op de BarnTalk, in de EnergyBarn op de Campus in Groningen, boden drie kinderen zo’n stoel aan aan de Hanzehogeschool. Namens een heleboel kinderen van hun school boden Izra (10), Jaimie (12) en Menaf (12) aan de spreker van die middag Harm Edens. De stoel hadden met hun klasgenoten gemaakt in het kader van de Energy Challenges.

Harm nam de stoel in ontvangst en vroeg de kids er om de beurt op te gaan zitten en te vertellen wat zij voor de toekomst wilden.

Jaimie:
Een goede toekomst, waar iedereen gelijk is. Een toekomst waar iedereen dezelfde auto heeft, dan hoeft niemand stoer te doen met zijn auto.

Izra: Ik wil een betere toekomst, waar niet overal plastic ligt.

Menaf: Waar mensen niet altijd de elektriciteit aan hebben, een middag het digibord uit. Niet altijd achter de computer.

Jaimie vertelt aan de zaal welke toekomst hij graag wil

BarnTalk 11: Harm Edens

Woensdag 6 februari in de EnergyBarn was ik bij de 2e barntalk van dit jaar, de 11e in totaal. Nog steeds gelukt om er elke keer bij te zijn.

Titel van het verhaal was “Harm Edens op zoek naar een betere wereld”. 
Veel mensen zullen Harm kennen als de ad-remme presentator van ‘Dat was het Nieuws’. Dat hij al 23 jaar ambassadeur voor het Wereld Natuur Fonds is was mij – en vele andere bezoekers- niet bekend.

Klaas Jan kondigt Harm aan

Bij aanvang van de barntalk reflecteerde Klaas Jan Noorman, Lector energietransitie en barntalkvoorziter op de eerder die middag gehouden barntalk-internationaal, voor een aantal internationale studenten. Klaas Jan vertelde dat hij het een goede sessie vond.

Mwahh, was de reactie van Harm, een beetje veel zenden van mijn kant. Nu was er een tweede kans  om een meer interactieve sessie te hebben, in de publieks-Barntalk.

Dat lukte niet helemaal. Onstuitbaar in zijn verhaal en rap van tong, was het lastig om Harm te onderbreken. Veel filmpjes van Harm op reis voor WNF.  Klimaat-angst-inboezemende films ook: die van de imploderende zeeijs-gletschers rond de Noordpool: een stuk ter grootte van Manhattan stortte onder camera oog van een paar wetenschappers in elkaar. De totale filmopname duurt 75 minuten, maar ook de paar minuten die wij zagen waren hypnotiserend indrukwekkend.
TIP: Zet eerst geluid van je computer aan, en het beeld op groot, voordat je dit youtube  filmpje start.
Het verhaal was amusant, persoonlijk en vol humor. De inzet en passie van Harm straalde ervan af. Een deel van de grappen vond ik wat flauw en gericht op ‘makkelijk scoren’.

Heel mooi onderdeel van het programma was het voorprogramma waar drie kinderen een #toekomststoel aanboden aan de EnergyBarn.

Drie kids van Groninger Basisschool bieden een #toekomststoel aan aan EnTrance.