#Toekomststoel

Paar jaar geleden begonnen met een idee van Jan Terlouw, om aan elke vergadertafel, in politiek en bedrijf, een lege stoel te zetten. Dit is de stoel voor de toekomst, die zelf geen stem heeft om mee te praten. De lege stoel als geheugensteun voor de aanwezigen, om de toekomst niet te vergeten en deze een stem te geven.

Op de BarnTalk, in de EnergyBarn op de Campus in Groningen, boden drie kinderen zo’n stoel aan aan de Hanzehogeschool. Namens een heleboel kinderen van hun school boden Izra (10), Jaimie (12) en Menaf (12) aan de spreker van die middag Harm Edens. De stoel hadden met hun klasgenoten gemaakt in het kader van de Energy Challenges.

Harm nam de stoel in ontvangst en vroeg de kids er om de beurt op te gaan zitten en te vertellen wat zij voor de toekomst wilden.

Jaimie:
Een goede toekomst, waar iedereen gelijk is. Een toekomst waar iedereen dezelfde auto heeft, dan hoeft niemand stoer te doen met zijn auto.

Izra: Ik wil een betere toekomst, waar niet overal plastic ligt.

Menaf: Waar mensen niet altijd de elektriciteit aan hebben, een middag het digibord uit. Niet altijd achter de computer.

Jaimie vertelt aan de zaal welke toekomst hij graag wil

BarnTalk 11: Harm Edens

Woensdag 6 februari in de EnergyBarn was ik bij de 2e barntalk van dit jaar, de 11e in totaal. Nog steeds gelukt om er elke keer bij te zijn.

Titel van het verhaal was “Harm Edens op zoek naar een betere wereld”. 
Veel mensen zullen Harm kennen als de ad-remme presentator van ‘Dat was het Nieuws’. Dat hij al 23 jaar ambassadeur voor het Wereld Natuur Fonds is was mij – en vele andere bezoekers- niet bekend.

Klaas Jan kondigt Harm aan

Bij aanvang van de barntalk reflecteerde Klaas Jan Noorman, Lector energietransitie en barntalkvoorziter op de eerder die middag gehouden barntalk-internationaal, voor een aantal internationale studenten. Klaas Jan vertelde dat hij het een goede sessie vond.

Mwahh, was de reactie van Harm, een beetje veel zenden van mijn kant. Nu was er een tweede kans  om een meer interactieve sessie te hebben, in de publieks-Barntalk.

Dat lukte niet helemaal. Onstuitbaar in zijn verhaal en rap van tong, was het lastig om Harm te onderbreken. Veel filmpjes van Harm op reis voor WNF.  Klimaat-angst-inboezemende films ook: die van de imploderende zeeijs-gletschers rond de Noordpool: een stuk ter grootte van Manhattan stortte onder camera oog van een paar wetenschappers in elkaar. De totale filmopname duurt 75 minuten, maar ook de paar minuten die wij zagen waren hypnotiserend indrukwekkend.
TIP: Zet eerst geluid van je computer aan, en het beeld op groot, voordat je dit youtube  filmpje start.
Het verhaal was amusant, persoonlijk en vol humor. De inzet en passie van Harm straalde ervan af. Een deel van de grappen vond ik wat flauw en gericht op ‘makkelijk scoren’.

Heel mooi onderdeel van het programma was het voorprogramma waar drie kinderen een #toekomststoel aanboden aan de EnergyBarn.

Drie kids van Groninger Basisschool bieden een #toekomststoel aan aan EnTrance.

Sustainable Society Event 2019

Op 24 januari was het een drukte van belang in het Energy Academy Europe Gebouw op de Zernike campus in Groningen. In dit super duurzame gebouw werd een ‘Sustainable Society Event’ georganiseerd, met sprekers, een markt, een heleboel studenten, en aan het eind van de middag de installatie van twee verse lectoren aan de Hanzehogeschool Wim Elving en Carina Wiekens.

De studenten kwamen niet alleen om te kijken, ze kwamen vooral hun eigen resultaten presenteren. Studenten van verschillende studierichtingen die meedoen met de Innovatie Werkplaats Energy Transition.

In een Innovatiewerkplaats komen studenten, docenten, onderzoekers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden bij elkaar. En soms ook een verdwaalde adviseur. Eind 2018 werkte ik samen met een groepje studenten (HBO en een 3 tal MBO) en hun begeleider Ron de Vrieze rond het thema Sustainable Buildings. Elk van de studenten deed er een eigen opdracht, en met zijn allen samen werkten ze aan een ontwerp voor een flexibel schoolgebouw: aan de buitenkant een dome (een koepel) als schil, en binnen in flexibele ruimten die na verloop van tijd aangepast kunnen worden aan de dan geldende eisen.

Kevin, Irma en Thijs (3e jr Vastgoed & Makelaardij) keken naar de Functionele levensduur van een schoolgebouw en bouwden een model van de koepel rietjes . Thomas (rechts, 4e jrs Built Environment) kijkt naar Innovatie in de scholenbouw en gaat een programma van eisen voor een koepelgebouw opstellen.
Een blik op de markt en poster sessies in de hal van EAE
Jippe heeft samen met Tori en Jurre ( 2e jrs Academie voor architectuur en built environment) onderzoek gedaan naar de constructie van de Dome. Hier toetst Jippe de het inzicht in circulariteit van constructiematerialen van Han (CEO, Gasunie). Jippe, Tori, en Jurre wonnen de derde prijs voor hun poster, door de ludieke manier waarop ze bezoekers naar hun poster lokten: eigen gebakken koekjes in verschillende vormen, met de vraag: welke vorm levert de sterkste constructie op voor een koepelvormig gebouw. 

WE-energy game kennis lunch

15 januari in het Energy Academy gebouw op de Campus Groningen.
Kennis lunch over de WE- Energy game. Volle zaal, misschien mede door de enthousiaste flyers: presentation, with soup and delicious breads.

Terugblik
Mathieu, project coordinator  van het steeds groeiende WE-energy team trapte af met terugblik op 2018. Zoals de aanbesteding: ProvincieUtrecht: de WE-energie game is/wordt in alle gemeenten  van Utrecht gespeeld. Basis voor bewustwording in de gemeenteraden. Na het spelen van het spel, volgt steeds een discussie. Als “nazorg” levert het WE-energy team een top 3 resultaten uit de discussie, aan gemeenten en provincie. Ook doen ze een voor en nameting.

Ronnie (links) en Mathieu

Communicatie
Ronnie verzorgt de communicatie. Bij zijn afstuderen heeft hij de initiele website voor het project gemaakt en is blijven plakken. Hij doet alles van website, social media, flyers.  Ronnie geeft aan dat in dit geval mond-op-mond reclame heel goed werkt. Mensen die het spel gespeeld zijn zijn enthousiast. en die enthousiaste mensen leveren ook weer content voor de website (bij deze, Ronnie).
Ronnie laat wat voorbeelden van achter de schermen zien :  informatie die hij -met google analytics- tevoorschijn kan toveren uit de bezoekers van de website: 70 procent man, leeftijd 35-54 jr; bezoekers initieel alleen in de provincie Groningen, maar nu alle provincies behalve Zeeland en Flevoland, mooi op kaart van NL te zien. Ook dat iemand in de zaal NU is ingelogd.

Bordspel 
In februari klaar.  Bedoeld voor middelbare scholen, cooperaties, en anderen die het spel willen spelen. Zonder begeleiding van het WE-energyteam, maar wel met goede handleiding en tips.
Teun , 4e jaars communicatie, vertelt over zijn onderzoek. Samen met Iris, Jelle en Mark keek hij naar doelgroep en communicatie voor het bordspel. Het team van studenten heeft een communicatieadvies opgeleverd en zelfs een instructievlog gemaakt. Ook is er een podcast.

Teun

Een groep van 6 PABO studenten gaat aan de slag met een versie voor basisscholen.

WE-energy tool
Nu wordt het serieus.
In de tool worden allerlei formules ingebouwd, windturbine, gevalideerde data vormt de basis. We krijgen een demonstratie te zien van wat de tool straks allemaal kan: geselecteerd een gebied op een echte (landkaart. Je klikt aan ‘grote windturbines’. En de tool berekent voor je wat dat betekent aan aantal molens dat daar past, hoeveel energie ze opwekken e.d. Binnenkort komt de tool beschikbaar voor gemeenten en organisaties.

Live demo WE-energy tool

Onderzoek
De vraagstukken waar de studenten en afstudeerders, zoals Sandor, mee werken zijn actueel. In de zomer van 2018 kwamen de berichten over een groot aantal beoogde zonneparken dat niet kan worden aangesloten op het net: congestie in de elektriciteitsnetten.
Onderzoeksvraag:  hoe kunnen we bestaand netwerk efficiënter benutten.
O.a. kijk naar oriëntatie zonnepanelen, opslagmogelijkheden.

Internationaal
Het enthousiasme van het WE-energy team, de relevantie van het onderwerp, en het samen dingen kunnen doen, de vele studenten die er een mooi studieonderwerp in zoeken en vinden. Alles draagt bij aan de groei van WE-energy. Ook internationaal!
Tijdens de lunchlezing wordt een paar zalen verderop het WE-game live gespeeld met een groep van 20 studenten uit de USA.

Barntalk 10: Ruud Koornstra in one liners

9 januari 2019,
150 man (m/v)
samen in de EnergyBarn van EnTranCe in Groningen.

10e Barntalk in totaal, eerste in 2019
Gastspreker:  Ruud Koornstra.

Amusant, soms irritant.
Gevat, soms plat.
En of je het het nu met hem eens bent of niet,
Ruud weet hoe hij de aandacht vast kan houden.
Hij praat snel.
Met veel uitroeptekens!
Oneliners.

Rest van blog bestaat aantekeningen die ik tijdens de presentatie maakte in de digitale notities op mijn telefoon. Typo’s verwijderd en witregels toegevoegd. Verder ongewijzigd.

Klaas Jan Noorman (rechts) introduceert Ruud Koornstra (links)

Continu verkleden
Steeds proberen
Hele wereld zit vol met beste ideeen
Nederland is dunbevolkte middelgrote stad

Amsterdam kent iedereen
Groningen , Eindhoven , Rotterdam niet
Waarom zeggen we niet : Groningen is Amsterdam noord.

Wen er maar aan.

Nl centrum: innovatiedichtheid/km2 is gigantisch
Nergens ter wereld zoveel universteiten en kenniscentra
Maar implementeren lukt niet.
Waarom niet?

Ondernemen is durven dromen

Ruud aan klimaattafel
Veel goed werk verricht.
Toch zelf klimaatakkoord niet getekend want
– geen ruimte voor vernieuwing naast verbeteren van bestaande
– verdeling kosten overheid, bedrijven, burgers

Wonder: wiel 5 min. voor het er was.

Ruud Koornstra tussen de oren van Jan Jaap Aue (Directeur Center of Expertise Energy van Hanzehogeschool, links) en Gert Jan Lankhorst (o.a. directeur New Energy Coalition, en deelnemer industrietafel klimaatakkoord, rechts)

Circus Ruud.
Ga dingen doen!
Doorpakken!

Vernieuwing is monddood gemaakt
Door autoriteit

H2 poeder, waterstofkorrels
Met ultrapuur water levert H2
Binnen 1 jr  –> Elektrisch vliegen

Bus tata
Verhaal Magneetkoppeling
Ad van wijk zei : hou er mee op
14,3 mton co2 bespaard.
Tata gebruikt het maar maakt er geen publiciteit mee.
“Komt niet voorbij mijn baas’, zegt Tata man

We gaan mensen die iets vinden meehelpen.
Als je het niks lijkt (als deskundige)
Geeft niet, maar
Niet in de weg lopen

Hommel – model kan niet vliegen heeft boeing berekend

Waarom hebben mieren geen files
Helft doet niet mee , staat aan de kant, loopt niet in de weg.
Taak is niets doen: en ondertussen aan de rand staan om voor warmte en isolatie te zorgen. Effectief systeem niet efficient
Werkmier of  gezelligheidmier. : allebei goed.

Sdg7

Stel dat er apparaat is dat iedereen vrijwel gratis energie heeft …
Veel weerstand , wereldorde stort in elkaar
Bestaat!
Is nl uitvinding!

Is besproken met 2 univ, 5 hoogleraar!
Paniek!
Tu delft , tu eindhoven
Uitvinder ondergedoken
Ruud kent hem …

Heeft te maken met
Magneetwerking aarde
Vortex ????
Nicolaas tesla

Power to the people
Gelijkwaardigheid
Bas van bavel, Utrecht
Invisible hand
Vermogensongelijkheid
Doorbreken bestaande machtsstructuur

Omarm vernieuwing en scheppende kracht

Innovatie: EcoSwing

Waarom
Windturbines worden steeds groter, zwaarder en krachtiger. Mooi voor de hoeveelheid opgewekte energie, maar steeds lastiger voor het transport van de materialen en de installatie. In een Europees project ECOSWING werkt een consortium van partijen aan de eerste supergeleidende windturbine aandrijving ter wereld. Veel lichter en compacter en -is de bedoeling- veel goedkoper.

Wie
9 partners uit 5 landen vormen het consortium. Een project waarbij alle onderdelen van de keten vertegenwoordigd zijn: met de eindgebruiker (in de lead), een ingenieursburo met ervaring in supergeleiding, een universiteit , een certificeerder en een testfaciliteit.

Wat
Het 4 jarige project Ecoswing wordt Europees gefinancieerd vanuit Horizon 2020. Doel is het demonstreren van de eerste supergeleidende windturbine-aandrijving, low cost en lichtgewicht.

Elementen uit het ambitieuze project

  • ontwerpen, ontwikkelen en bouwen van een supergeleidende windturbine aandrijving
  • testen van de aandrijving in een bestaande, moderne windmolen
  • duurproef van minstens 12 maanden
  • aantonen dat de kosten van de supergeleidende aandrijving in kosten kan concurreren met de huidige aandrijvingen mbv magneten

Waar

Envision, de projectleider, heeft voor de test een 3,6 MW wind turbine bij Thyborøn, aan de kust van West- Denemarken ter beschikking gesteld. Een GC-1 type, een twee-bladige turbine met een rotor diameter van 128 meter. DE bestaande aandrijving is vervangen door het nieuwe supergeleidende ontwerp en vanaf 6 december 2018 draait de molen en levert effectief stroom aan het net. De uitgebreide testperiode is begonnen!

Een team van de technische universiteit Twente was betrokken bij het ‘koude’ gedeelte. Een supergeleider is gemaakt van materiaal dat stroom geleid zonder weerstand. Hierdoor zijn grote stromen en sterke magneetvelden mogelijk, maar de supergeleider moet wel gekoeld worden tot maar liefst min 240 graden Celsius. Het team uit Twente is gespecialiseerd in supergeleidende materialen. Het team werkte samen met verschillende Nederlandse bedrijven.

Afscheids seminar Andre Faaij

In het Atrium van het Energy Academy Gebouw in Groningen hield prof. Andre Faaij zijn afscheids ‘college’. Voor 150 geinteresseerden en een groot aantal studenten. In hoog tempo liet Andre allerlei kanten van de Energy transitie zien in zijn presentatie Changing Perspectives of the Energy Transition.

Andre verruilt zijn positie bij de New Energy Coalition voor de functie science director bij de ECN -tak van TNO. Een mond vol dat wel.  ECN en TNO zijn samengegaan,  en de ECN naam als belangrijk Energieonderzoek organisatie is zo bekend, dat de naam behouden blijft.

Begin
Midden: panel gesprek met vlnr GertJan Lankhorst, Andre Faaij, Bert Stuij, Nienke Homan en Ante Frens
Eind: Andre is blij met zijn Energy Academy Certificate, uitgereikt door GertJan Lankhorst.
In de aansluitende paneldiscussie kwamen verschillende vragen bij Andre terecht: wat zouden we eerst moeten doen, waar beginnen. En steevast het antwoordvan Andre: het gaan om EN-EN, we moeten alles doen, en niet OF-OF. Samenwerking is cruciaal.
Een wat treurig moment volgde op de vraag van Ante Frens aan de zaal: wie denkt dat we het als mensheid voor elkaar krijgen binnen het 1,5 graden scenario, zelfs 2 graden, te blijven. Alle panelleden staken resoluut hun hand op, maar in de zaal volgden maar een paar, soms aarzelende, handen….
Met de checkvraag: wie denkt dat we het NIET halen (Checkvraag omdat er vaak mensen zijn die nooit hun hand opsteken) , ging helaas de meerderheid van de handen omhoog.
Er is werk aan de winkel, als zelfs energie-geinteresseerden, hier aanwezig , denken dat we de Parijsdoelen niet halen, als we voortgaan zoals we nu doen.

Barntalk 9: Film in de hoofdrol

Op 12 december vond de laatste BarnTalk van 2018 plaats.
Lokatie EnergyBarn EnTranCe in Groningen. Met normaliter een spreker uit de (hernieuwbare) energiewereld en daarna tijd voor vragen en discussie. Deze keer een iets andere invulling.

Na een inleiding en toelichting door filmmaker Joost de Smeth, was
de hoofdrol deze middag voor een film: Morgenland of in het Engels Morrowland. Met aansluitend een aantal vragen voor een panel van vijf en vragen door mensen uit het publiek.

Naast de film is er voor alle schoolniveaus, van (eind) lagere school tot universiteit, een lespakket samengesteld. Allemaal gratis te gebruiken (graag zelfs), voor ieder die dat wil.

De inhoud van de film leg ik niet uit.
Gewoon kijken.
Of beter nog: samen kijken.
12 minuten duurt ie.
En dan?
Gebruik de film als aanknopingspunt voor een gesprek ,
op het werk, in de kantine, of met je (klein)kinderen.
En als start van actie, jouw actie.
Wat ga je zelf doen?
Of juist laten?
Om een bijdrage te leveren aan de energietransitie.
Om de effecten van verdergaande klimaatverandering te beperken.
Om morgen ook een leefbaar land te hebben.

Een film met een missie.

In de nagesprekken, bij het drankje en kaasblokjes, hoorde ik verschillende meningen over de film. En dat is goed. Bewustwording begint bij het met elkaar praten.

De Jonge Held – Windcentrale

Vanaf 2013 bezitten wij 5 winddelen. Via de Windcentrale hebben we samen een windmolen. Die van ons heet De Jonge Held, de tweede molen van de windcentrale, na De Grote Geert. INmiddels heeft de windcentrale 10 molens en 15000 huishoudens die meedoen. Een 11e windmolen is op komst, je kunt je nog inschrijven.

Tot nu toe hebben we 13 MWh aan eigen groene stroom opgewekt. Een absoluut top wind jaar was 2015. 2017 was een slecht windjaar. Het jaar is nog niet om, maar ziet er naar uit dat ook dit jaar een matig wind  jaar wordt.
Aan de andere kant was het tot voor kort warm, zodat we weinig energie nodig hadden.

Ter gelegenheid van de dag van de windmolen maakt de windcentrale een filmpje van de windmolens. Hier kun je het bekijken.

Ruimte voor de zon

Afgelopen week was ik op een door de provincie Groningen georganiseerde conferentie over de inpassing van zon in de provincie. De provincie heeft weliswaar een omgevingsvisie voor de periode 2016-2020, maar constateert dat op het gebied van zonneparken niew beleid gewenst is. Zo bracht ze in februari 2018 de handreiking ‘lokatiekeuze en ontwerp zonneparken’ uit en organiseert nu deze conferentie. Als onderdeel van de evaluatie van het huidige zonbeleid.

Op de conferentie waren een kleine 100 man (m/v) van overheden, energiecooperaties, netbeheerders, projectontwikkelaars en ‘overig’ aanwezig.  In drie groepen, langs drie workshops. Participatie, Ecologie en Netinpassing. En met verschillende focus: 1e rond op problemen, 2e ronde op oplossingen en derde ronde op de verschillende rollen.

Participatie: Jaap Jepma faciliteert, de kleur van de post its geeft aan wie voor (geel) en tegen (roze) de stelling was.

Meeste vuurwerk in de workshop netinpassing, gefaciliteerd door Marc Jager. Stevige discussie tussen de netbeheerder. Namens Enexis was Henk Schimmel aanwezig, die liet zien hoe snel de prognoses van de benodigde netcapaciteit om nieuwe parken aan te sluiten verandert. Grootste onduidelijkheid is dat voor wind-op-land een structuurvisie was met zoekrichtingen waar windparken kunnen komen. Voor zon bestaat zoiets (nog) niet, lastig voor netbeheerder om daarop te anticiperen. En als aanvraag definitief komt duurt het 5-7 jaar voordat een eventuele netverzwaring ook aangelegd is. De regionale energie strategieën (RES) moeten hier een antwoord op gaan geven.

Henk Schimmel van netbeheerder Enexis laat zie hoe snel de prognoses zijn veranderd. Twee rechter kolommen: prognises voor 2025 van benodigde capoaciteit, zoals gedacht eind 2016 en eind 2018.
Marc Jager van Royal Haskoning faciliteert de workshop Participatie.

In de workshop Ecologie, gefaciliteerd en ingeleid door onderzoeker Raymond Klaassen van de Rijksuniversiteit Groningen, werd vooral naar de effecten van de bouw van zonneweiden op de akkervogelstand gekeken. Meer en breder onderzoek, naar biodiversiteit in het algemeen (planten, insecten) en kwaliteit van de bodem is zeker nodig. Verrassende uitkomst uit het onderzoek van Raymond was voor mij dat er zeker ook goed nieuws is. In gebieden met een lage biodiversiteit kan de aanleg van een zonneweide soms juist zorgen voor een verhoging van de biodiversiteit.  Belangrijk daarbij is hoe en hoe dicht op elkaar de rijen panelen worden gezet. En mengen met begrazing kan juist nadelig zijn voor de bodem, tenzij het zeer extensieve begrazing is.