Webinars Galore – waterstof en meer

Webinar in plaats van bijeenkomst
Sinds half maart leven we in het corona tijdperk, met grote gevolgen voor de woon-werk verplaatsingen. Dit zijn tot een minimum beperkt voor heel veel mensen. Ook ik heb de afgelopen drie maanden vanuit huis gewerkt.
Digitaal vergaderen is heel gewoon geworden. Digitaal lessen volgen, tentamens maken en zelfs digitaal afstuderen (al dan niet vanuit het buitenland) en promoveren.
 
Steeds meer organisaties organiseren webinars, on line talk shows,  podcasts of live stream bijeenkomsten op you tube.
Sommige organisaties zoals New Energy Coalition, waren er snel  bij en hadden al in april virtuele bijeenkomsten. In juni kwam er een hele hausse van webinars op gang:  al die bedrijven en organisaties die al een tijd ‘iets digitaal’  wilden doen. Vaak blijkt het toch wat meer voeten in de aarde te hebben om van idee naar realisatie te komen en dan wil je het nog wel voor de zomer doen. “We prikken een datum eind juni”.
30 juni Barntalk online
 
En zo kan het gebeuren dat ik zomaar drie uitnodigingen voor (overigens interessante) webinars krijg voor 1 en dezelfde dag. Kort na de zomer, begin september verwacht ik weer een nieuwe stroom webinars. 
 
Gezien
De afgelopen periode heb ik een heel aantal webinars live gevolgd. Leuke is dat – waar je pre corana soms moest betalen voor een symposium- de webinars meestal gratis zijn. Achteraf krijg je ook meestal de link om de webinar nog eens terug te kijken. je kunt dan alleen niet meer mee doen met de live chat. Goede service, dus als je in de zomervakantie een uurtje over hebt…
 
 

Expert D – 6 afstudeerscripties van HBO recht studenten rond H2

Begin van het jaar zat ik met een groep juridische studenten en hun begeleider Marjolein den Uijl om tafel. D2 studenten zochten een afstudeeronderwerp en ik wist er wel een paar! Gerelateerd aan project de Groene Waterstof Booster en aan project Waterstofwijk Hoogeveen. Waar mogelijk bracht ik de studenten in contact met bedrijven waar ze een interview konden afnemen voor hun onderwerp. En zelf ben ik ook door verschillende studenten bevraagd. Op EnTranCe, de energieproeftuin van de Hanzehogeschool kunnen studenten afstuderen in een zogenaamde Innovatiewerkplaats. 

In juli 2020 rolden de afstudeerscripties binnen. Goede resultaten en mooi om te weten dat ik daar -een klein beetje- aan heb kunnen bijdragen.

Bijvoorbeeld in de afstudeerscriptie van Jeroen. Hier zijn de bedrijven die meededen keurig geanonimiseerd, net als de andere geinterviewden. Ik herken mijzelf  in de antwoorden van “expert D” . En omdat ik zelf de contacten tussen de studenten en de midden- en kleinbedrijven tot stand heb gebracht, weet ik ook wie  ondernemers A, B en C zijn 🙂 .

De studenten hebben hun ervaringen in een blog beschreven, die in een boekje zijn gebundeld. Via de link bereikbaar. Een deel ervan wordt na de zomer gepubliceerd op de website van EnTranCe, eentje is al voor de zomer geplaatst. De blog van Jeroen.

Duidelijk is dat het erg lastig voor de studenten was om af te studeren in Corona tijd. Ze waren net een paar weken beginnen, tot alles op slot ging. De meesten hebben hun weg gevonden en zijn afgestudeerd met mooi resultaat.

Waterstof, een deur naar succes!

Waar moet je als ondernemer op letten als je aan de slag gaat met waterstof? Zijn op het gebied van wetgeving alle deuren nu gesloten, of staan ze juist wagenwijd open? Hierbij bleek dat er veel meer mogelijk is dan dat je in eerste instantie zou denken. Zo zijn veel certificeringen niet verplicht, waardoor niet altijd een allesbepalende factor hoeven te vormen.

Uit het blog van: Jeroen Nijland , afgestudeerd HBO-Rechten (blz 37)

Octrooirecht voor innovatieve midden- en kleinbedrijven?

De waterstoftechnologie wordt steeds verder doorontwikkeld. Er
zijn ondernemers die waarde hechten aan open innovatie en het octrooirecht zien als belemmering. Zij zijn van mening dat met open innovatie kennis sneller verspreid en gedeeld kan worden en dat het octrooirecht alles dichttimmert. Dit onderzoek laat echter zien dat het octrooirecht niet alles dichttimmert. Met een octrooirecht mogen octrooihouders de uitvinding zelf gebruiken, verkopen, weggeven

Uit het blog van: Louise Temminck, afgestudeerd HBO-Rechten (blz. 32)

Waterstofproductie in de huidige wet- en regelgeving en de aankomende Omgevingswet

In de (nieuwe) Omgevingswet en de aanverwante AMvB’s komt naar voren dat de Gedeputeerde staten nog steeds het bevoegde gezag zullen zijn in het geval van waterstofproductie-installaties. Ook al is er sprake van duurzame waterstofproductie, in de wet- en regelgeving is hier geen onderscheid in gemaakt en zal er altijd sprake zijn van een milieubelastende activiteit. Hierdoor zullen de Gedeputeerde staten nog steeds bevoegd zijn.

Uit blog van: Bartek Hoven, afgestudeerd HBO-Rechten (blz 38)

Geen water(stof) te diep!

Voor waterstof zijn nog geen wettelijke vereisten geschreven. Er kan dus een spel worden gespeeld waarbij de spelregels zelf mogen worden bedacht. Dit biedt natuurlijk erg veel kansen, maar kan ook onduidelijkheden opleveren en verwarring veroorzaken tussen alle spelers. Er dient structuur te worden aangebracht. Aan mij de taak om de juridische spelregels op te stellen!

Uit blog van : Hélène Smeele , afgestudeerd  HBO-Rechten (blz. 36)

De verzekerde toekomst van waterstof

Mandy, 4e jaars HBO recht onderzocht de mogelijkheden tot het verzekeren van een verwarmingsinstallatie met een nieuwe techniek (zoals een waterstof-cv-ketel). 

De Covid-19 crisis gooide enorm veel roet in het eten om op deze manier contact te zoeken. Hoewel ik had verwacht dat het contact via telefoon en mail moeilijk zou zijn, had ik niet verwacht dat het inderdaad zo verschrikkelijk moeizaam zou gaan. Veel verzekeraars reageerden totaal niet of kwamen met de fantastische mededeling dat zij geen verzekeraar waren. Om dit laatste moest ik wel lachen, omdat deze verzekeraars duidelijk op hun websites aangaven dat verzekeringen bij hen afgesloten konden worden.

Uit de Blog van : Mandy Storms , afgestudeerd HBO-Rechten (blz 34)

Aansprakelijkheid bij verwarmen woningen met waterstof

Aansprakelijkheid van betrokken partijen bij het verwarmen van woningen met waterstof

Het verwarmen van woningen met waterstof lijkt een idee uit de toekomst. Toch is de uitvoering van dit plan dichterbij dan we denken.

Uit de Blog van : Fatima Ahmed, afgestudeerd HBO-Rechten (blz 30)

—–

Waterstoftankstations: gas erop of gas eraf?

Waterstoftankinstallaties in relatie tot de nieuwe omgevingswet. Laura heeft mij begin juli geinterviewd en  zal in oktober 2020 klaar zijn met haar afstudeeronderzoek..

Daarnaast heb ik onderzocht wat er gaat veranderen voor het aanvragen van een vergunning voor een waterstoftankstation met de komst van de nieuwe omgevingswet.

Uit de blog van Laura Bodewes, 4e jaars student HBO-rechten (blz 33)

 

 

Eerste keer weer op EnTranCe: zonnesimulator

 Eerste keer in 3 maanden op EnTranCe
Vanaf 1 juni worden er mondjesmaat verruimingen toegestaan op de Corona regels. Afgelopen vrijdag 19 juni was ik voor het eerst sinds 3 maanden weer op EnTranCe. Het universiteitsterrein Zernike in Groningen was uitgestorven. Het was zelfs lastig om bij EnTranCe te komen met de fiets. De weg was opengebroken en ik heb een paar stukjes met de fiets aan de hand tussen de hopen stenen en zand  door gelopen. EnTranCe is de energieproeftuin van de Hanzehogeschool, maar ook een proeflokatie voor de hele Campus om te oefenen met het langzaam verruimen van de Corona maatregelen. Tussen de containers waar de experimenten worden gedaan waren gras en de wilde hoog opgeschoten. 
 
Maatregelen
In elk gebouw een intekenlijst met tijdstip komen en gaan, handgel overal. Pijlen op de vloer om looprichting aan te geven in de gebouwen. Ingang en uitgang gescheiden. De presentatie was in de EnergyBarn op EnTranCe. Deze is groot genoeg en we waren met minder dan 20 mensen: gewoon stoelen ver uit elkaar zetten werkte al goed. Bij het vooraf kennismaken vooral de armen over elkaar houden of handen in de zakken. Lijkt onbeleefd als je iemand nog niet kent, maar gewoon doen. Grootste risico om toch binnen de 1,5 meter te komen is bij het aan de praat raken met mensen die je goed kent.

 
Zonnesimulator

Twee groepen studenten van de studie mechatronica , konden hun eindpresentatie geven in de EnergyBarn. Ze hadden een zonnesimulator ontworpen. Omdat hogeschool en werkplaats gesloten waren hebben de teams digitaal samengewerkt, dit was voor hen ook bijna de eerste keer dat ze ‘live’ bij elkaar waren. Geen mogelijkheden gehad om al te bouwen, dus we moesten het met de plaatjes en de berekeningen doen. DE opdracht is afgelopen, maar een deel van de studenten gaf aan dat ze graag betrokken blijven bij het vervolg: gaan bouwen.

De opdracht was onderdeel van een brede opdracht  vanuit het project De Groene Waterstof Booster : maak een maquette van de provincie Groningen waar de hele groene waterstofketen -van groene stroom productie tot eindverbruik- gedemonstreerd kan worden. Niet zomaar werken met blokjes maar echt werkende deelsystemen. Bedoeling is dat er studenten van verschillende HBO-studierichtingen aan werken. Naast de mechatronica studenten zijn er ook twee groepen van werktuigbouw bezig geweest. Helemaal mooi als het ons lukt om ook studenten van de ROC’s te betrekken. Gesprekken zijn gaande.
De maquette is er nog niet, maar aan de onderdelen wordt gewerkt. 

 
 
 

Waterstof in het onderwijs

Een van de pijlers van het Groene Waterstof Booster project is het mee-ontwikkelen van kennis en vaardigheden op het gebied van waterstof(technologie). Voor studenten van MBO, HBO en WO. En ook voor professionals. De 7 Noordelijke MBO-instellingen in het samenwerkingsverband EnergyCollege zijn al behoorlijk op weg en ontwikkelen het waterstof curriculum voor MBO: theorie en praktijk onder de vlag van het project Gas 2.0.

Ook bij de HBO en Masteropleidingen van de Hanzehogeschool wordt bekeken hoe waterstof, als onderdeel van het energysysteem van de toekomst, een plek kan krijgen in het onderwijs.  Sommige docenten beginnen gewoon.

Deze week (juni 2020) was er was er een drievoudige primeur voor waterstof in de HBO educatie aan de Hanzehogeschool.

De eerste afstudeerders van de nieuwe 2 jarige deeltijdopleiding ‘Associate Degree Automotive’ van Engineering rondden hun opleiding af met een praktijkexamen waarin ze een waterstof auto bouwden. Jeroen, Bryon, Danny en Albert (de laatste volgt opleiding tot projectleider techniek) bouwden uit honderden losse onderdelen een waterstofauto. Een deel van het examen was via een live stream te volgen, en ik heb even meegekeken. Volgende week is er een race met de drie gebouwde auto’s op EnTranCe.

Een drievoudige primeur
– 1e afgestudeerden van de AD automotive deeltijdopleiding
– 1e praktijktest-eindtoets bij een deeltijd opleiding engineering
– 1e eindtoets met waterstof/ brandstofcel bij een deeltijdopleiding

Studenten bezig met montage van de race auto’s op waterstof

Stuwende kracht achter deze waterstofactiviteiten is Cor Scholte, docent Engineering aan de Hanzehogeschool en waterstof enthousiast. Zo ontwikkelde hij al eens een waterstofbarbecue, gewoon om te laten zien dat dat kan. En net zo veilig als een gewone (gas)barbecue. Cor is alweer met de volgende stappen bezig. De waterstofauto’s worden weer uit elkaar gehaald en volgend jaar opnieuw gebruikt.

Dan is het de bedoeling met H2RE Hanze Hydrogen Racing Engineers) als 2e studententeam van de Hanzehogeschool mee te doen met Formula Student, een wereldwijde ontwerp competitie van auto’s en motoren, waar studententeams uit de hele wereld aan mee doen.
Het andere Hanze team is HARD, de Hanze Racing Division.

Dit was 30 januari, midden in de winter, na een workshop op EnTranCe. Ik organiseerde een workshop waarin we nadachten over de inrichting van een Waterstof werkplaats op EnTranCe in de ochtend. Afgesloten met een lunch, klaargemaakt op de waterstof barbecue van Cor.

Waterstofstraat

 

Straatnaambordje op de eerste Cabin

Deze week is ie geplaatst: een nieuw straatnaambordje op EnTranCe. Op de blog van 9 december moest ik het straatnaambordje nog intekenen.

Even dichterbij gaan kijken

 En nu is ie er in het echt: de Waterstofstraat, voluit geschreven. Met dank aan Astrid en Leendert.

De Waterstofstraat!

 

Waterstoffiets – Experimenteren op EnTranCe

Regelmatig ben ik te vinden op EnTranCe, de energieproeftuin van de Hanzehogeschool in Groningen. Het is nu voorjaarsvakantie, dan is een school of kennisinstelling een stuk rustiger. Het leuke van een proeftuin omgeving als EnTranCe is dat er gewerkt, geknutseld, gebouwd, uitgeprobeerd, geëxperimenteerd wordt.

Proefrit
Met wind in de rug
En weer naar binnen, verder sleutelen
Nog een paar maanden sleutelen

Een mooi voorbeeld is Rene Wit van H2planet Nederland met zijn kornuiten Remco de Vries en Henk Hilberdink. Ze willen een bestaande batterij-elektrische bakfiets ombouwen tot een waterstof-electrische fiets. Gewoon door te doen. Door te bedenken, te proberen, te testen, weer aan te passen. Zo is Holthausen ook begonnen – en succesvol geworden- door het gewoon beginnen met ombouwen van voertuigen.

in augustus willen we klaar zijn

Als ik René en collega’s in de hal bij EnTranCe bezig zie, moet ik even gaan kijken . Onderdelen en meetapparatuur worden tijdelijk met tape aan de fiets bevestigd. En dan gaat René weer even op de fiets voor een proefrit.

Proefzitten op de fiets. 

Live stream Podcast Waterstof

In de uitzending

Deze week, 29 januari,  was ik een van de gasten aan tafel bij een podcast opname van 20voor12, de Podcast over Groningen, lokaal nieuws en tech. Een serie van Tjarda Polderman en Joshua Peper. Lokatie was EnTranCe en het thema was Waterstof. De andere gasten aan tafel waren Niels Peper (ja, de broer van … en  voorzitter SAMEEN ) en Anouk van der Berg, een oud-collega van me, werkt bij Gasunie.

EnTranCe by night

Bijzonder om een keer in het stikdonker op EnTranCe rond te lopen. Alleen in de kamer van SAMEEN was licht. SAMEEN is een organisatie die studenten en bedrijven koppelt in projecten gericht op een duurzame samenleving. De studenten worden tijdens hun studie (in deeltijd) ingezet  als Young Professionals in het bedrijfsleven.

Tjarda bereidt de live stream voor en Niels geeft aanwijzingen
The producers: Joshua en Tjarda
Ook al is een podcast om te luisteren, toch leuk om ter plekke iets te laten zien: live waterstof maken.

Het was de eerste van een serie van 3 over energietransitie. Deze ging over waterstof. Een podcast is een geluidsuitzending, zonder beeld dus. OMdat het deze keer werd opgenomen kun je ook het beeld bekijken. Zie link onderaan deze blog.

Link PODCAST  : als je alleen wilt luisteren

Link (opgenomen) LIVESTREAM     : Als je wilt kijken naar een lang shot van de opname. Ronodom munnut 23-24 is iets te zien van het experimentje.

Barntalk 2020: Ruud Koornstra revisited

Vijf tot zes maal per jaar organiseert het Center of Expertise Energy van de Hanzehogeschool een zogenaamde Barntalk. Aansprekende figuren uit de energie- of duurzame wereld vertellen hun verhaal. Vooraf en achteraf volop netwerkmogelijkheden. De bijeenkomsten vinden plaats in de EnergyBarn op EnTranCe, de energie proeftuin van de Hanzehogeschool in Groningen. 

De Barntalk van 7 januari was bijzonder in een paar opzichten. Begon met een bloemetje en bedank voor Klaas Jan Noorman, ‘founding father’ van de Barntalks. Voor het eerst was er een spreker op ‘herhaling’. Ruud Koornstra.

“Vergeet de wonderen niet. De stoommachine was een wonder. Iets wordt een wonder genoemd, tot vlak voor het moment dat het er echt is. Ik geloof in wonderen. Paradijs op aarde in dit decennium. “

In 2019 was hij ook de eerste spreker van het jaar, en eindigde toen met ‘volgend jaar kom ik terug met wat er allemaal gebeurd is’. In 2020 weer van de partij. Op zijn ‘Ruuds’, niet politiek correct. Wel enorm gedreven. Ik was, meer nog dan vorig jaar, onder de indruk van zijn visie, en de manier waarop hij werkt aan duurzaamheid. Soms teksten een professioneel cabaretier waardig, dan stuiterend enthousiast, en andere momenten serieus en (zelfs) rustig. 

We hebben het vernuft, het geld en het ondernemerschap , daarom moeten wij als Nederland voorop lopen. Wij kunnen verschil maken.

IJzersterk vond ik zijn stuk over zijn zoektocht naar de werkwijze die past bij een ambitieuze missie, een VN missie, de SDG’s (sustainable development goals). Ruud vertelt over de gesprekken die hij voerde met hooggeplaatste militairen (VN missie), en wat elementen zijn in de aanpak van hun missie.
“Hoe doe je een oorlog?“, was de vraag van Ruud aan de hoge militairen.
Antwoord was: begin met inrichten van een mission control. Een Bunker vol media propaganda politiek, vooral business intelligence. Maar 10 % van het werk zit in wapens, soldaten en strijd.

Met Militaire precisie missions control inrichten voor de verschillende SDG’s.
Ruud vertelt over een recente wedstrijd waarin MBO studenten met innovatieve oplossingen kwamen: Recht uit zijn hart: “Jonge mensen, geef ze de ruimte. Je staat versteld van hun kwaliteit en goede ideeen.”

Dus Ruuds richting voor de VN missie : realiseren SDG’s dit decennium (of in Ruuds woorden ‘creeren van paradijs op aarde in 10 jaar’ .) is de VN missie route te volgen.

– Team samenstellen
– 16 missions controls per SDG
– en een command center
Dan met ‘militaire precisie’ de missions control inrichten.
Binnen 10 jaar mensen op de maan?
Ook gelukt.
Dan kan ook: binnen 10 jaar SDG’s gehaald (+paradijs op aarde)

Nodig: Mensen met lef.
Oproep: doe mee met mission controls.

We hebben meer schuurtjes nodig. En expeditioneel onderzoek.
Wil je daar meer over horen, dan kun je tzt de hele Barntalk nog een keer nakijken en luisteren. Aanrader. <link volgt>

 

Waterstofstraatje op EnTranCe

Op EnTranCe, de energieproeftuin op het Zerniketerrein in Groningen,  worden verschillende cabines voorzien van aansluitingen en veiligheidsaanpassingen om experimenten met waterstof te kunnen doen. Onderdeel van het project de Groene Waterstof Booster is een testomgeving voor dit soort experimenten op te bouwen. Voor experimeneten van productie via electrolysers tot testen van eindgebruikerstoepassingen.

Deze vier cabines op rij vormen straks een waterstofstraat. De twee witte containers zijn  al in gebruik, de twee blauwe worden nu klaargemaakt.

Alleen het straatnaambordje is nog niet ingepland. Bij deze toegevoegd. 

De fundering van de stelconplaten rechts op de foto is al eerder verstevigd. Dit zal de aan- en afvoerroute worden van tubetrailers met waterstof. 

Experimenten met H2 in Cabin G1

Conferentie Egatec2019: jonge onderzoekers

Op 7 en 8 november vond EGATEC2019 plaats op EnTranCe, het energieproeflab in Groningen.Egatec is een tweejaarlijkse conferentie over gas technologie en technieken. Georganiseerd door Marcogaz, Gerg en -dit jaar- EnTranCe.  Ruim 100 deelnemers uit verschillende Europese landen. Veel informatie, presentaties en forum gesprekken. Over projecten in Groningen en in Japan. Over gastoepassingen, energiesystemen van de toekomst, nieuwe technieken en opslag. Over bedreigingen en kansen.

Ook deze keer een competitie voor jonge onderzoekers. De acht finalisten, 5 promovendi, 2 master studenten en 1 bachelorstudent, mochten hun onderwerpen pitchen tijdens de conferentie. Bij de lunch gelegenheid om bij de posters van de jonge onderzoekers te gaan kijken en extra vragen te stellen. ’s Avonds bij het walking conference diner (het diner komt naar je toe) werden de prijzen voor beste pitch, posterpresentatie en onderzoek uitgereikt.

1e prijs, Martin Kientz: hernieuwbare methaanproduktie door katalytische CO2-reductie aan ijzerelectroden door middel van zonlicht

Conference diner in het Groninger Museum, met kans om twee lopende tentoonstellingen te bezoeken, van Daan Roosegaarde en Alessandro Mendini (ontwerper van het Museum).

Ook voor grote mensen leuk om met licht te spelen…