Hydrogreenn 10 september 2020 – vanuit de studio

Zoals zoveel activiteiten was ook de Hydrogreenn netwerk bijeenkomst van september 2020 in een digitale vorm. Als 1 van de sprekers bij die bijeenkomst was ik al ’s morgens vroeg in de studio in Groningen.
We kregen instructies waar te zitten, waar de camera’s waren, en in welke volgorde we aan tafel konden plaatsnemen of juist weer vertrekken. WE hadden wel schermen om ons heen, waar we de sheets van een eventuele presentatie konden zien, maar hadden geen zicht op wat de ‘kijkers thuis’ op dat moment zagen. 

Het programma is opgenomen, en via deze LINK kan iedereen het terugzien (en ik het voor de eerste keer zien).

De bijeenkomst werd mede georganiseerd door Engie, en hoewel we niet fysiek aanwezig konden zijn voor een bezoekje aan de Eemscentrale, voelden we ons wel een beetje te gast bij Engie, door de enorme foto’s van de centrale die om ons heen op grote doeken waren geprojecteerd. En door het filmpje vanaf de centrale opgenomen. 

Willem Hazenberg, Stork, in de regiekamer
MIjlpalen van de Groene WaterstofBooster in 2020

Mijn bijdrage – als ambassadeur-  ging over het project de Groene Waterstof Booster. Gast aan dezelfde tafel was net afgestudeerd masterstudent Joep van der Weijden, die een enthousiast verhaal vertelde over wat hij tijdens zijn afstuderen had gedaan in Oudeschip: windmolens en burgerinitiatieven gecombineerd. Meteen van de mini-netwerkgelegenheid gebruik gemaakt door Joep te vragen om zijn verhaal ook nog een keer te doen bij een van de college’s die ik binnenkort geef in de minor Energy Markets aan de Hanzehogeschool.
Joep is op zoek naar een baan in de nieuwe energie wereld, dus als je wat weet….

Tekeningen vertellen het verhaal

Met mijn allereerste inkomsten als zelfstandige in september 2018 kocht ik een mooie nieuwe iPad met tekenpen. Die gebruik ik onder andere om tekeningen te maken van mijn opdrachten, zie link.

Meer en meer gebruik ik visuele weergaven nu ook als samenvatting van een idee of verslag van een bijeenkomst.  Niet alleen erg leuk om te doen, maar inmiddels beginnen mensen om me heen de plaatjes te herkennen, en ook te gebruiken.

Hoe tof is dat!

Hieronder een paar voorbeelden. 


Uit een presentatie over de samenhang van verschillende onderwijsactiviteiten over kennis en competenties rond waterstof. 


Schetsje voor figuur in eindrapport Waterstofwijk Hoogeveen

Praatplaatje bij nadenken over een waterstof -loket bij project de Groene Waterstof Booster

Plaatje opgenomen in de flyer met uitleg van de voucherregeling voor innovatief MKB, onderdeel van project Groene Waterstof Booster

Plaatje uit presentatie van serie college’s ” Introductie in energietransitie” , onderdeel van minor Energy Markets aan de Hanzehogeschool 

Groene Ketens – ADAPNER

De afgelopen jaren was ik betrokken bij het project ADAPNER een project van de Rijksuniversiteit Groningen en een drietal bedrijfspartners in het consortium. Zoals zo veel projecten in de hernieuwbare energie was ook dit project afhankelijk van een subsidie van NWO en de ondersteuning vanuit de consortium partners. Daardoor was het mogelijk om 2 promovendi en 2 dozijn afstudeerders aan het werk te hebben.  En nu is het project klaar, en daarmee ook mijn bijdrage aan dit boeiende project. 

Zoals vaker gebeurt, verandert de wereld tijdens de looptijd van een meerjarig project. We begonnen met biogas op boerderijschaal, en de laatste jaren kwam er steeds meer waterstof om de hoek kijken. Het werd steeds zichtbaarder wat de effecten van het maken van biogas (door vergisting van  mest) heeft op de bodemgesteldheid van het boerenland. Mooi om energie uit biomassa te maken, maar als je niet uitkijkt verstoor je daarmee de nutrienten kringloop (stikstof, koolstof)  in de bodem.  In de laatste maanden van het project ontwikkelden we een serious game die de complexiteit van de onderzoeksvragen laat zien: het Adapner Biogas game. Bedoeling was om dit spel op het geplande eindsymposium te spelen. Maar daar kwam Corona tussen. We zijn nog wel van plan om in het najaar -indien mogelijk – aan te sluiten met een andere groen gas of biogas evenement, om daar het spel te spelen. 

In het boekwerkje ‘Groene Ketens’ hebben we de belangrijkste  van het project opgenomen. Het is HIER te downloaden.
En het Biogas Game kun je downloaden op de website van WeGo. Kleine waarschuwing: het is echt complexe materie. Het maken van het spel heeft ons geholpen de samenhang tussen verschillende ketens te zien.

The making of … the h2-clinic films

Een jaar geleden begonnen Lucas en ik met de ontwikkeling van onze H2-clinics. Korte uitleg over waterstof, wat is het, hoe maak je het, en waar wordt het gebruikt. En dan vooral: de deelnemers zelf waterstof laten maken. Zoals afgelopen november bij de provincie Friesland en in februari bij Stork

Recent hebben we een h2-clinic@home versie ontwikkeld.  Een mooie gelegenheid om een tweetal korte filmpjes te maken. Hieronder de links.

…. en start ….

De geluid en beeldopnamen van ons als ‘talking heads’ zijn gemaakt door Meinoud Sportel. Meinoud is documentaire maker en heeft meegedaan met de pilot van de h2clinic@home. Hij stelde voor de filmpjes te maken. Dank voor het idee en hulp bij het maken, Meinoud!

De film van de @home versie heeft Meinoud afgemonteerd, de andere heb ik zelf gedaan. Leuk om te doen, met imovie gaat dat heel eenvoudig als je een goede geluid (en beeld) basis hebt. 

Instructie bij een kopje koffie
Lucas, precies daar blijven staan, met je voet op dat takje…
Ja, zo gaat ie goed

Interesse in een H2 clinic voor bedrijf of organisatie, live of @home, neem contact op met EnergyGarden.

Twee jaar EnergyGarden en eerste pilot H2-clinic@home

Twee jaar geleden alweer, 15 mei 2018, dat ik mijn laatste werkdag had bij Gasunie.  Een nieuw avontuur tegemoet als zelfstandig professional, onder de naam EnergyGardenNL. Afscheid van Gasunie als werkgever, maar niet afscheid van energie. Duurzame energie, energietransitie, rol van mensen in het energiesysteem van de toekomst. 

Wat gaat de tijd snel en wat gebeurt er veel in zo’n periode! Mooie opdrachten,  vooral op het raakvlak van onderwijs, onderzoek en bedrijven (innovatie). Eerst een biogas project, en langzamerhand steeds meer waterstof.  Met affiniteit met de inhoud, vind ik steeds beter mijn rol als verbinder en als katalysator in de energieketen. Hoe leuk is het om te zien dat er mooie projecten ontstaan en samenwerking groeit, mede door dat ik partijen bij elkaar heb gebracht.

Kennisdelen, in woord en geschrift, deed ik altijd al graag. Voor studenten, of bij bedrijven-teams. Daar is nu kennisdelen door middel van  beeld (tekeningen) en het geven van waterstof clinics bijgekomen. 

PRIMEUR VANDAAG: samen met Lucas een pilot van onze watersof clinic@home gegeven. Binnenkort meer daarover. Met Dank aan Tim, Ad en Meinoud die proefpersonen wilden zijn.  gewoon wat proberen in coronatijden. 

Is alles rozegeur en maneschijn? Tuurlijk niet. Waar ik geniet van de keuzevrijheid die ik heb om te bepalen welke opdrachten ik aanneem en mijn eigen tijd kan indelen, miste ik aanvankelijk de vanzelfsprekende nauwe contacten met directe collega’s. Het kostte me een tijdje om daar een nieuw evenwicht te vinden. Opdrachten met langere doorlooptijd zoals bij de Rijksuniversiteit Groningen en EnTranCe helpen daarbij. Daarbij ontstaan vanzelf nieuwe contacten. 

Minpunt: heel veel (alle?) projecten rond duurzame energie en energietransitie hangen  aan elkaar van subsidies. Zo’n subsidietraject duurt vaak dra-ma-tisch lang. Voor je het weet ben je 1 tot 1,5 jaar verder. Waarbij helaas mijn constatering is dat de subsidieverstrekker vaak niet gehinderd wordt door kennis van de inhoud, en zeer sterk is in het exact volgen van het administratieve proces. Onoverbrugbaar voor zelfstandigen of kleine bedrijven.
Ik pleit voor een lage-drempel-innovatiefonds, waar een klein team van  mensen uit de energiewereld, snel en laagdrempelig  kleine bedragen beschikbaar stellen aan innovatieve ondernemers. Steeds om een stukje uit te proberen, een aanname  te toetsen. En waar een deel, zeg 1 % van de subsidie pot van de verschillende overheden gestopt wordt. Wat zou je daar veel innovatieve MKBers mee kunnen helpen. 

HyStork

Samen met Lucas geef ik regelmatig waterstof-clinics bij organisaties. In 1 uur een korte inleiding over waterstof, wat is het, hoe maak je het, waar gebruik je het voor, maar vooral: zelf maken. Met kleine experimenteersetjes. Gister, eind van de vrijdag middag waren we -voor de tweede keer- bij een groep medewerkers van Stork. Uitgenodigd door Michiel, Stork, locatie Groningen, die op Linkedin het verslagjes van de eerste keer had gelezen. Nu nodigde hij ons uit voor de technici en monteurs (E&I) van zijn afdeling. In de grote werkplaats waren drie grote tafels neergezet waar we de experimenten konden (laten) doen. Beamer met verlengsnoer, en presentatie op een grote witte schuifdeur geprojecteerd. In tweetallen aan de slag en -before long- draaiden overal kleine molentjes op elektriciteit gemaakt uit waterstof. 

Hier wordt waterstof geproduceerd
Lucas legt uit, in de werkplaats bij Stork
Handig die grote tafels. Kunnen 4 experimentsetjes op 1 tafel, en ze zijn ook lekker hoog, zodat je goed recht kunt staan.

Of ze ook een certificaat kregen, vroeg een van de deelnemers.
Best een goed idee eigenlijk. 

Waterstof maken bij Stork

Chemiepark Delfzijl

Mooie lokatie voor het geven van een waterstof clinic. Op uitnodiging van Rene Hartman waren Lucas Lambers en ik  deze week op  bezoek bij Stork op het chemiepark Delfzijl. Altijd imposant, vind ik,  industriële omgeving. Vooraf veiligheidsfilm kijken, legitimeren, en met een busje van de receptie naar de Stork lokatie gebracht. Veiligheid voorop.

STORK

Enthousiaste groep en geanimeerde discussie. Na een korte presentatie over wat waterstof is en wat je ermee kan heel veel vragen en gedachten. Het praktijk deel, zelf waterstof maken, ging ook prima: alle groepjes  hadden binnen de kortste keren een molentje of wieltje draaien op waterstof, dat ze daarvoor zelf geproduceerd hadden.

Chemiepark Delfzijl
Buiten de hekken, wachten op het busje
Lucas legt uit
Zo, even waterstof maken. Fluitje van een cent.

Mooi om het gesprek te volgen tussen de Stork collega’s en te horen hoe zij nadenken over een toekomst waarin waterstof een grotere rol kan gaan spelen. Dat vraagt ook wat van de opleiding en training van de technici. Deze clinic was een mooi beginnetje om in gesprek te raken.

In gesprek over waterstof met provincie Friesland

H2-clinic

Op 18 november was EnergyGarden aanwezig bij de provincie Friesland voor een interactieve middag over waterstof. We begonnen met onze H2-clinic voor een geinteresseerde groep medewerkers van de provincie, voornamelijk uit de duurzaamheidshoek, maar ook enkele collega’s van andere afdelingen. Na een korte presentatie van Lucas en mijzelf, volgde ‘the fun part’… het zelf waterstof maken. Onze contacpersoon bij de provincie Jan Jaap Dicke, had geregeld dat we de (reusachtige) commissiezaal in het provinciehuis konden gebruiken. Mooi was dat hier een serie lage tafels klaarstond waarop we de vier experimenteersets neer konden zetten.
Ook nu weer volop enthousiame om zelf iets te doen, te maken. Hands on. Dat werkt prima in zulke kleine groepen, iedereen doet mee. 

Instructie vooraf door Tineke
Hands on: Gerda, Jack en John
Lucas legt uit
Sjef, Gerwin en David op weg naar waterstof maken
Verdiepende sessie

Het tweede deel van de middag hadden we een waardevolle discussie aan de hand van 4 thema’s.

  • Waterstof en industrie
  • Waterstof en gebouwde omgeving
  • Waterstof en mobiliteit 
  • Waterstof en opslag.We verkenden de mogelijkheden en initiatieven die al lopen of gepland zijn buiten de provincie, en ook waar aanknopingspunten zitten voor Fryslan zelf.
    Duidelijk werd dat waterstof geen one size fits all of wondermiddel is. Wel kan het in bepaalde delen van het energiesysteem een bijdrage leveren. 

10-10-19

Dag van de duurzaamheid, 10 oktober. Op uitnodiging van Dorinda Hijszeler, beleidsadviseur duurzaamheid van de gemeente Tynaarlo, was ik aanwezig op het duurzaamheids event dat de gemeente had georganiseerd.
Op het ‘marktplein’ stonden verschillende standjes, van lokale energie en duurzaamheidsinitiatieven  zoals  Operatie steenbreek, energiecooperaties en energieloket. Zelf bemensde ik het standje ‘Waterstof’ .

Wat was dat leuk! Erg veel interesse en aanloop van de bewoners van Tynaarlo. Veel belangstelling voor in waterstof. Zichtbaar maken wat waterstof is, hoe je het maakt, en hoe je het weer kunt gebruiken. Verschillende mensen waren geinteresseerd in de mogelijkheid hun eigen huis energie-autonoom te maken met zonnepanelen en waterstof als opslag.

Technisch kan het, was steevast mijn antwoord. Tenminste voor de dag-nacht opslag. Seizoensopslag is een brug te ver op huishoudschaal. En je hebt ook (nog) een hele dikke portemonnaie nodig.

En ook nog een paar bekenden tegengekomen, waaronder Rolf Akker.

H2 demo op Shell Family Day

Waterstof demonstratie

Op 7 september was ik aanwezig op de Shell Family Day op het Shell Onderzoeks Laboratorium in Amsterdam. Op uitnodiging van ENGIE die daar als vaste contractpartner van het Shell laboratorium een stand bemande.
Met een demonstratiemodel van de waterstofwaardeketen, om uit te leggen wat waterstof is en laten zien hoe het gemaakt kan worden uit stroom.

De in waterstof opgeslagen energie kan dan op een later moment
weer gebruikt worden om weer om te zetten in stroom. De demonstratie was binnen, waardoor het meegebrachte zonnepaneeltje niet genoeg licht kreeg om voldoende stroom te leveren. Als backup had ik een batterijsetje bij me. Als je die met groene stroom oplaadt, vertelde ik, kun je ook over groene waterstof praten.

Shell Technology Center Amsterdam

Ruim 1200 Shell ouders en kinderen bezochten de open dag, en een heel stel daarvan bekeken het waterstofexperiment. Afwisselende in Engels en Nederlands, met af en toe een vertaalpauze : een vader die mijn verhaal in het Italiaans vertaalde voor zijn uiterst geinteresseerde zoontje. Veelgestelde vraag was: kun je nog iets met de zuurstof doen, die bij  de electrolyse van water in waterstof en zuurstof, vrijkomt. Nee, meestal niet.
Op de Engie stand hadden we ook nog een ‘Dr. Bibber’ spiraal staan, die veel hilariteit veroorzaakte bij de omstanders. Tot ze het zelf probeerden, en de bel steeds lieten afgaan. Toch niet zo makkelijk om zelf te doen….

Later op de middag kon ik zelf ook nog mee met een rondleiding door het lab, STCA, een van de drie belangrijkste shelll laboratoria van de wereld.  Dan gaat mijn onderzoekershart weer enthousiast van kloppen. Als natuurkundige heb ik 4 jaar experimenteel onderzoek gedaan tijdens mijn promotie aan de Rijksuniversiteit Utrecht, en de eerste 5,5 jaar bij Gasunie waren ook bij het research lab van Gasunie.

Family Day

Een klein meisje klom op de barkruk om het experiment goed te kunnen zien. Ze hielp bij het aansluiten van de electriciteitskabeltjes. Ik ben nogal van de techniek, zei ze. Vijf jaar oud!
Een moeder met twee jonge kinderen stond de demonstratie te bekijken. Eigenlijk moet Papa er bij zijn, die vind dit ook leuk, zei ze. Even later kwam de betreffende vader er aan. Een leuke verrassing was dat ik hem kende: Marcel Kramer, vroeger CEO bij Gasunie, en toen mijn hoogste baas. Goed om even (kort) bij te praten.
Naderhand kwam ik ook nog familie van mij zelf tegen, Wout (Shell), Nynke en hun drie zonen. Echt een familie-dag.