4 op een rij

Christiaan, Jorick, Tineke, Rene en Jelle

Op 10 december was ik aanwijzig bij de buluitreiking van 4 studenten tegelijk. Allevier zijn ze afgestudeerd aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het laatste deel van hun masterstudie trokken ze samen op en ze vonden het niet meer dan vanzelfsprekend dat ze ook samen hun buluitreiking wilden. Zo georganiseerd dat dat in de senaatskamer van het academiegebouw kon. Een maar, het was om 9 uur ’s morgens, dus nog te vroeg om aansluitend naar de kroeg te gaan. Dat hebben ze voor de avond geregeld.

Hier is de zaal nog leeg
Even de voorzittershamer uitproberen

Mijn link met deze studenten is dat ze allmaal zijn afgestudeerd onder het project Adspaner, waar ik projectmanager/projectadviseur ben. Bijna een jaar geleden organiseerde ik een bijeenkomst bij Gasunie, waar de studenten hun begeleiders en 5 Gasunie-collega’s aanwezig waren. Een geanimeerde bijeenkomst waar de Gasuniecollega’s enthousiast vertelden over de verschillende groen gas, biogas of waterstofprojecten waar ze mee bezig waren. Uit dit eerste gesprek kwamen de afstudeeronderwerpen voort.

Jorick van der Vlag, Rene Schuppert, Christiaan Hurulean en Jelle Keizer

Jorick en Rene studeerden af bij Gasunie, Christiaan bij Green Goods Texel en Jelle bij Rendo in Meppel. Martin Land, studie begeleider van de vier , vertelde dat het voor het eerst was dat een (vrienden)groep studenten die samen afstudeerden, ook allemaal het cijfer 8 kregen. Top !

Extra leuk was dat ik deze keer achter de tafel kon plaatsnemen en dus goed zicht had op de afstudeerders. Als je in de zaal zit zie je alleen de ruggen. 

De Dijk – innovatie in wind

Op de Oostpolderdijk, een zeedijk -een primaire waterkering-  ten oosten van de Eemshaven wordt door Innogy gewerkt aan drie windturbines die op de zeedijk staan -of eigenlijk op de binnenberm van de dijk. Dat is heel bijzonder, en een primeur. Windturbines op land staan tot nu toe altijd binnen de dijken. Wind op zee, de naam zegt het al, plaatst de turbines verder op zee. Dit project zit er tussen in, op de grens van land en zee, op de zeedijk.

Bron: Ommalanderdiek
Innoveren tijdens het project

Dit project is op een  innovatieve manier aangepakt. De gebruikelijke werkwijze is: je begint met de windmolen en het fundament; een zo klein mogelijke grondplaat gefundeerd op hele diepe palen, om zo weinig mogelijk land van de boeren te gebruiken.

Acht jaar geleden begon Innogy  te denken over  ‘molens op de zeedijk’ . Dijken  houden er niet van om met palen doorboord te worden. In dit project werd het omgedraaid: er werd begonnen met de dijk en het primaire doel van een (zee)dijk: water tegen houden. Het dijklichaam mocht dus niet aangetast worden, niet tijdens de bouw en niet als de turbines er uiteindelijk zouden staan. In 2017 sloten het waterschap Noorderzijlvest en Innogy een overeenkomst , een unieke samenwerking in het project zowel voor de water- als voor de windwereld.

Grondversteviging ter plekke

In een iteratief project met Arcadis en ABT is het ontwerp gemaakt, en door  onder andere de firma Bodembouw is met de werkzaamheden gestart.  Er is voor gekozen te gaan bouwen op de ‘schouder’ aan de landzijde van de dijk. Halverwege is een plateau waar een grote plaat op komt te liggen, zonder fundering van lange palen.  Er is een  innovatieve manier van grondversteviging toegepast, de zogenaamde Cutter Soil Mix Techniek (CSM) waar op een bijzondere manier de bestaande grond ter plekke wordt verstevigd met cementlichamen. Het was nodig om de  dijk te verstevigen in verband met de ligging in het aardbevingsgebied. In goed overleg met de dijkbeheerder Waterschap Noorderzijlvest zijn de grondwerkzaamheden voor de beide projecten gecombineerd. 

Klimmende kraan

Na het stormseizoen  (november-april) zullen de drie turbines worden geplaatst in zomer 2020. Omdat er weinig plaats voor grote kranen op/ nabij de dijklichamen is, zal de opbouw van de turbines met zelfklimmende kranen uitgevoerd worden.  Dat zal vast veel kijkers trekken. 

Als je een beetje googled kun je veel informatie vinden over dit soort projecten. Voor meer informatie Energierijke dijken,  ‘Dankzij de dijken’ of de website van bodembouw. In de ontwikkelingsfase was Martine van Gemert projectmanager. 

Vergroenjegas goes MKB

Op 5 november was ik bij de promotiedagen voor het Noordelijk bedrijfsleven in de Martinihal in Groningen. Daar kwam ik bij de stand van de gemeente Groningen ook Wildrik en Patrick tegen van Vergroen je Gas.

Patrick, Wildrik, bezoeker x, bezoeker Charles

Mooi initiatief waarbij de consument haar of zijn eigen gasverbruik kan vergroenen door het aanschaffen van zogenaamde garanties van oorsprong.  Voor de consument is het niet makkelijk aan groencertificaten te komen, en Vergroenjegas kan daarbij helpen. 

En sinds 5 november biedt Vergroenjegas de dienst ook aan aan MKB bedrijven. Succes!

 

 

Superselfie WaterstofMan

Klimaattop Noord Nederland 2019. Ik stond er met een stand van Energygarden om waterstof toe te lichten aan de hand van een experimentele opstelling en de H2 clinic te promoten.
En met een banner van de waterstof-man, geleend van Robbert van der Pluijm. Ontworpen tbv HyStock/ TSO2020 project, en nu breder ingezet voor waterstof in het algemeen. Vandaag als de bron van een #superselfie: zoveel mogelijk mensen op een selfie met de waterstofman. Dank allemaal.
Mogelijk komen er nog een paar bij, niet iedereen heeft de foto al naar me toe gestuurd. Samen op weg naar een CO2 neutrale toekomst. Met daarin ook een rol voor waterstof.

Waterstofman ten voeten uit

Afbeelding 1 van 36

 

Voorbereiding Klimaattop Noord: super selfie

Twee jaar geleden INSPIRATIE-SESSIE

Twee jaar geleden op de Klimaattop Noord 2017 gaf ik in de EnergyBarn op EnTrance een presentatie over EnergyGarden. Een inspiratiesessie over de manier van samenwerken aan de energiewereld van de toekomst. Eerste keer dat ik in het openbaar over EnergyGarden sprak.

EnergyGarden stand op beursplein

Morgen op 31 oktober is de Klimaattop Noord 2019 op het voormalige Suikerunieterrein in Groningen. Nu bemens ik een showcase (stand) op het beursplein. Met uitleg en toelichting over de waterstof clinic. Voor organisaties die behoefte hebben aan een eerste kennismaking met waterstof.

Ik kijk uit naar mooie gesprekken. En doe een oproep aan bezoekers om een selfie te maken bij de banner met het waterstof-mannetje en die naar mij op te sturen.  Zodat een volgend blogbericht kan  bestaan uit een hele serie klimaattopbezoekers op de foto. Ik hoop op minstens 38 selfies (het standdnummer op de klimaattop).

#grafiek van de dag

Ik ben niet een hele fanatieke twitteraar, en heb de automatische twitter –  tjielptoontjes op mijn telefoon uitgezet. Net als de meeste andere automatische piepjes en tringeltjes, In plaats daarvan ga ik af en toe zelf kijken wat mijn twitterfavorieten de afgelopen periode gedaan hebben.

Een van die favorieten in Martien Visser die grossiert in energiefeiten en energieweetjes.  Dagelijks een of meer tweets met objectieve en onderbouwde informatie. Met regelmatig een dosis droge humor. Met vrijwel elke dag een grafiek.

Paar voorbeelden van afgelopen week

9 oktober: Bent u ook zo dol op een glaasje verse jus bij uw ontbijt? Ai! Gelukkig kunnen we altijd nog wijzen naar de prosecco drinkers aan de grachten in Amsterdam…
10 oktober : 10 okt Sinds 1990 is de NL broeikasgasemissie (in CO2-equivalent) met 15% gedaald. Die daling komt vrijwel volledig op conto van de ‘overige’ broeikasgassen. Dat proces gaat door, maar er valt niet zoveel meer ‘te halen’. Vanaf nu is de CO2 daarom zelf aan de beurt.
16 oktober : Wist u dat het maximale vermogen van een modern zonnepaneel ongeveer gelijk is aan het maximale (duur)vermogen van een topsporter? Als de zon schijnt, uiteraard.
13 oktober: 13 okt Sinds 1990 is het aantal vliegpassagiers vervijfvoudigd, terwijl de CO2-emissie 2,5x groter is. Kortom: de CO2-uitstoot per passagier is gehalveerd. Is nogmaals halvering mogelijk, voordat wordt overgeschakeld op waterstof of batterijen?

Klein  nadeel van NIET  actief twitter volgen is dat ik ook de nodige grafieken van de dag mis, en dan niet weet wat ik mis. Remedie:  google #grafiekvandedag en. Bekijk de tweets van @BM_Visser : En dan gewoon naar beneden scrollen, zolang je zin hebt.

Wie neemt het op zich om de  “Best of”  van de grafieken-van-de-dag in een app of op website zetten met zoekfunctie? Om wat rust en tegenwicht te geven in de veelal sterk gepolariseerde energiediscussie.

Ook wel wat voor een scheurkalender trouwens…

Themamiddag: Op weg naar Energie neutraal

Donderdgamiddag 5 september was ik samen met een kleine honderd andere geinteresseerden te gast bij Rijkswaterstaat  in Utrecht. Na een interactieve lunch in de serre, startte de themamiddag in het LEF future center, georganiseerd door Smart Energy NL. Rik Luiten van Smart Energy NL organiseert een aantal malen per jaar themamiddagen, steeds bij een ander bedrijf of organisatie.

LEF Future Center

Bij het ‘linkedinnen’ stuitte ik een tijdje terug op de aankondiging van deze themamiddag en feit dat het bij LEF werd georganiseerd –een bezoekje stond al een tijdje op mijn verlanglijst– was extra aantrekkelijk.

Inhoud

Ernst Menten van Rijkswaterstaat vertelde over Energieneutraal versus klimaatneutraal (CO2 neutraal) en het verschil daar tussen. Hij liet zien wat de grote energiesluroers waren bij RWS (de rijksrederij is momenteel verantwoordelijk voor 30% van het totale energieverbruik van I&M)
Hij vertelde hoe het ministerie van I&M, met Rijkswaterstaat als onderdeel daarvan een energieneutrale bedrijfsvoering beoogt te halen in 2030.

Ook Martijn Kleverlaan van NAM stond eerst stil bij Energieneutraal versus CO2neutraal. Het laatste is meer realistisch bij de ontwikkeling van de duurzame ambitie van Ameland. Martijn iis als werkgroepleider betrokken bij het convenant Duurzaam Ameland, en gaf een inkijkje in wat er al gedaan is bvanaf 2007, en ook welke drempels de betrokken partijen tegenkomen. Het lastigst, aldus Martijn, is om van een set van aansprekende losse projecten naar een structureel programma te komen. Hij illustreerde de worsteling met de metafoor van de beklimming van de mount everest. Met de leuk aansprekende projecten kom je tot ‘base camp’, maar de weg naar de top, van de Everest, een duurzaam Ameland, is nog ver weg. Dit vereist commitment van alle betrokkenen, duidelijkheid is wat het beoogde resultaat is en  het vergt vertrouwen.

Workshops

Een diversiteit van workshops, o.a. over Systeemintegratie in de gebouwde omgeving. de (on)mogelijkheden van thermische energie uit water, de kracht van energieke verhalen en het proces rond innovatieve projecten.

Workshopleiders geven een 2 minuten samenvating van de workshopresultaten, aan het woord Inge Albrechtse

Netwerken

Twee presentaties en twee workshops en voldoende tijd om te netwerken. Mooi dat dat ook voorafgaand aan de sessie kon (lunch) en in de pauze. Soms is een programma zo volgestouwd dat je aan een gesprek niet toekomt. De borrel aan het eind liet ik voor wat het was, ivm (lange) terugreis naar Groningen. Interessante gesprekken gehad, o.a. met Jeroen van Siemens. Over de toegevoegde waarde van mensen die het bedrijfsleven kennen en vandaar uit (parttime) bijdrage leveren in het energie onderwijs: Jeroen bij een MBO, ikzelf bij HBO-WO.

Prima georganiseerde middag en met dank aan Eric Verbruggen van RWS voor de gastvrijheid in een inspirerende omgeving. Mooie lokatie.

Rotorbladen: afval of kans?

MIljoenen Bladen

Steeds meer windparken op zee, en ook op land. Of kleinschaliger een of enkele molens. Dat betekent steeds meer rotorbladen (wieken) , die over een jaar of 20 voor een enorm ‘afval’ probleem gaan zorgen.  Dan worden uiidige windmolenparken ontmanteld en ontstaat er een enorme afvalberg.
De stalen ‘poot’, de fundering, bestaat voornamelijk uit ijzer en is makkelijk als materiaal her te gebruiken. Dat is heel anders met de rotorbladen. Wereldwijd wordt op dit moment maat een klein deel van het composietmateriaal waar de rotorbladen uit bestaan  gerecycled.

Er zijn niet veel bedrijven die vooruit kijken naar de dreigende afvalberg over 20-25 jaar. Een positieve uitzondering is het bedrijf LM Wind Power.

Courtesy: LM Windpower
Uitdaging wordt markt

LM Wind Power is een van de grootste producenten van rotorbladen van windmolens en heeft er al ruim 200.000 gemaakt. Samen hebben die rotorbladen meer dan 100 GW aan hernieuwbare energie geproduceerd. Toch wilde het bedrijf meer dan groene energie opwek mogelijk maken. Ze wilde ook zelf helemaal CO2 neutraal worden, een enorme uitdaging.

In 2010 begon LM windpower systematisch de hele levensloop van de rotorbladen te bekijken, van productie tot ontmanteling. Door de rotorbladen zo te maken dat het composietmateriaal goed te recyclen is, door heel goed resourcemanagement, en door consequente aandacht van de top. In 2018 was het bedrijf volledig CO2neutraal. De directie van het bedrijf is ervan overtuigd dat het verwerken van windturbinebladen een markt op zich gaat worden, en LM Wind Power is er klaar voor.

Dat is vooruitzien!
Heb je  voorbeelden van andere bedrijven die hier mee bezig zijn,
vul aan in het commentaar veld of stuur een mail.

De wondere wereld van waterstof

Roep energietransitie,
en binnen de korte keren hoor je terug: waterstof!

Er wordt veel over gepraat, waterstof als schoon wondermiddel voor het energiesysteem van de toekomst. Voor auto’s, de industrie, opslag en transport van energie. Steeds grotere projecten van groene waterstoffabrieken worden aangekondigd. De meeste grootschalige projecten zijn nog in de studiefase, er is nog geen formele investeringsbeslissing genomen.

Overzicht belangrijkste energiebronnen en conversietechnieken om waterstof te maken. Bron: De wereld van waterstof (Gasunie), bezocht 10 juli 2019

De grootste groene keten die op dit moment al werkt is Hystock, van Gasuniedochter EnergySTock. Twee weken geleden feestelijk geopend door de koning. Een electrolyser van 1 MW, groene stroom van eigen zonnepanelen.

Een mooi overzicht over de huidige stand van zaken vind ik de longread ‘De wereld van Waterstof’. Met heldere figuren, en verwijzingen naar actuele rapporten en informatie.

Prijsontwikkeling waterstof Bron: Gasunie pitch voor de Elektriciteitstafel, gebaseerd op ECN 2017. De wereld van Waterstof, bezocht 10 juli 2019

Het is de bedoeling het document actueel te houden, en lezers worden opgeroepen eventueel nieuwe  informatie of aanvullingen op te sturen.
Soort gemodereerde waterstof-wiki, dus.

Ik mis alleen nog de datum van laatste wijziging…..

Congestie E-netwerk, zonneparken en waterstof

Afstudeerders

Een van mijn activiteiten als projectmanager in het Adapner project is het verbinden van de wetenschappers aan de universiteit en de bedrijfspartners. Het vinden van afstudeeropdrachten past daar mooi bij. Via het hydrogreennproject Waterstofwijk Hoogeveen, en mijn contact met Bastiaan Meijer van N-tra  daarin, is deze afstudeeropdracht tot stand gekomen.
Rendo is een kleine regionale netbeheerder -elektriciteit en gas- in Drenthe (Meppel, Hoogeveen, Coevorden, De Wolden, Westerveld) en Overijssel (Steenwijkerland, Staphorst, Hardenberg, Zwartewaterland). N-tra is de energietransitiepoot van Rendo.

Presentatie

Vanmorgen was ik aanwezig bij de presentatie van de afstudeerscriptie van Jelle Keizer.  Jelle heeft een tweejarige master gevolgd aan de universiteit van Groningen, faculteit economie en bedrijfskunde, richting TOM (technology & operations management).

Jelle is afgestudeerd op een onderzoek bij netbeheerder Rendo met als onderwerp Local E-grid Management (managing congestion by using hydrogen production).

In zo’n afstudeertraject is het balanceren tussen zo praktisch mogelijke toepassing van het onderzoek voor het bedrijf, en zo wetenschappelijk mogelijke aanpak voor de universiteit. Jelle heeft die balans goed gevonden en zijn eindcijfer was een dikke 8. Ook zijn presentatie liep soepel.

Opslag

Een van de onderwerpen die Bastiaan Meijer aan het denken zette was de grootte van de opslag die nodig was om x woonhuizen het hele seizoen voldoende energie te geven, niet alleen in de zomer met volop zon. Dat is mooi, als er resultaten zijn die de opdrachtgever triggeren of verrassen.
Met Bastiaan en Rendo collega’s heb ik afgesproken na de zomer verder te praten over de mogelijkheden tot verdere samenwerking met het project. Er blijven genoeg vragen en onderwerpen over voor verder onderzoek.

En Jelle gaat nu op zoek naar een baan, in operations manament/ procesmanagement in een grote fabriek of misschien toch wel in de energie. Windenergie. Offshore?
Neem contact met hem op als je een functie voor hem hebt.

Wil je meer weten over het Adapner project,
laat een bericht in comments achter of stuur een mail.